Tofiq Mütəllibov — «Yaxşılığa yamanlıq»
Sinifdənxaric oxu; xeyir və şər (təmsil).
Tofiq Mütəllibov (13 aprel 1929, Naxçıvan – 30 oktyabr 1992, Bakı) Azərbaycan şairi və uşaq ədəbiyyatının tanınmış nümayəndəsidir; o, 1989-cu ildə Azərbaycan SSR-in əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb və uşaqların sevə-sevə oxuduğu «Cücələrim» mahnısının sözlərinin müəllifidir. Onun «Yaxşılığa yamanlıq» əsəri təmsil (ibrətamiz məzmunlu əsər) xarakterindədir və V sinif ədəbiyyat proqramında Fəsil 6 — Sinifdənxaric oxu bölməsində öyrənilir. Əsərin adı özü mövzusunu bildirir: kiməsə edilən yaxşılığın əvəzində pisliklə (yamanlıqla) qarşılaşmaq, yəni nankorluq. Əsərin ideyası aydındır: insan ona edilən yaxşılığın qədrini bilməli, nankorluq etməməlidir; nankorluq həmişə tənqid olunan, ədalətsiz bir davranışdır. Bu mövzunu öyrənərkən diqqət yetirməli olduğumuz — müəllifin adı (Tofiq Mütəllibov), əsərin janrı (təmsil, nəsr) və əsas ideyasıdır (nankorluğa qarşı, yaxşılığın qədrini bilməyə çağırış). Unutmayaq ki, eyni adlı («Yaxşılığa yamanlıq») başqa, daha qədim bir əsər də var — XIX əsr xeyriyyəçisi İsgəndər bəy Məlikovun pyesi; bu, Tofiq Mütəllibovun V sinif dərsliyindəki əsəri ilə qarışdırılmamalıdır.
Məsələn, bir şagird əsərin ideyasını belə ümumiləşdirə bilər: gördüyün yaxşılığı unutmaq və ona pislik etmək (nankorluq) həmişə qınanan bir xislətdir, insan yaxşılığın əvəzini yaxşılıqla verməyi bacarmalıdır.
Əsas terminlər
| Meyar | Məlumat |
|---|---|
| Müəllif | Tofiq Mütəllibov (1929–1992) |
| Janr | Təmsil (ibrətamiz nəsr əsəri) |
| Proqramda yeri | V sinif, Fəsil 6 — Sinifdənxaric oxu |
| Mövzu | Yaxşılığa qarşı yamanlıqla cavab vermək (nankorluq) |
| İdeya | Yaxşılığın qədrini bilmək, nankorluqdan çəkinmək; yaxşılığa yaxşılıqla cavab vermək lazımdır |
| Müəllifin digər əsərləri | «Cücələrim» mahnısının sözləri; «Meşə nağılı» və «Danışan qayalar» pyesləri |
Cədvəl əsərin əsas xüsusiyyətlərini yığcam şəkildə təqdim edir.
- 1Mövzunu müəyyən et: Əsərin adı özü mövzunu bildirir: kiməsə edilən yaxşılığın əvəzində pisliklə qarşılaşmaq.
- 2Mənəvi dərsi çıxar: Nankorluq həmişə tənqid olunan, ədalətsiz bir davranışdır; insan yaxşılığın qədrini bilməlidir.
- 3Öz sözlərinlə ifadə et: Gördüyün yaxşılığı unutmaq və ona pislik etmək həmişə qınanan bir xislətdir; insan yaxşılığın əvəzini yaxşılıqla verməyi bacarmalıdır.
«Yaxşılığa yamanlıq» adlı başqa bir əsər də var — XIX əsr xeyriyyəçisi İsgəndər bəy Məlikovun pyesi. Bu, Tofiq Mütəllibovun V sinif dərsliyindəki təmsilindən tamamilə fərqlidir (fərqli müəllif, fərqli dövr, fərqli janr). İmtahanda müəllifi Tofiq Mütəllibov, janrı isə təmsil kimi göstərmək vacibdir.
Tofiq Mütəllibovu yadda saxlamaq üçün onun ən məşhur əsəri olan «Cücələrim» mahnısını xatırlayın — bu mahnının sözlərinin müəllifi məhz odur. Həmçinin «Meşə nağılı» və «Danışan qayalar» pyeslərini də o yazıb.
Qaydalar
- 1«Yaxşılığa yamanlıq» əsərinin müəllifi Tofiq Mütəllibovdur (1929, Naxçıvan – 1992, Bakı), Azərbaycan şairi və uşaq ədəbiyyatı yazarıdır.
- 2Əsər təmsil (ibrətamiz əsər) xarakterlidir və V sinif proqramında Fəsil 6 — Sinifdənxaric oxu bölməsində öyrənilir.
- 3Əsərin mövzusu yaxşılığa qarşı yamanlıqla cavab vermək, yəni nankorluqdur; ideyası isə nankorluğun pis, yaxşılığın qədrini bilməyin vacib olduğunu göstərməkdir.
- 4Diqqət: «Yaxşılığa yamanlıq» adı ilə başqa (XIX əsrə aid, İsgəndər bəy Məlikova məxsus, fərqli janrda) bir əsər də var — bunları qarışdırmaq olmaz.
- 5Tofiq Mütəllibov həmçinin «Cücələrim» mahnısının sözlərinin, eləcə də «Meşə nağılı» və «Danışan qayalar» pyeslərinin müəllifidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir