Qabil — «Qoy danışsın təbiət»
Sinifdənxaric oxu; təbiətə qayğı.
Qabil (əsl adı Qabil Allahverdi oğlu İmamverdiyev, 1926–2007) Azərbaycanın tanınmış şairlərindəndir və 1992-ci ildə «Azərbaycan Respublikasının xalq şairi» fəxri adına layiq görülmüşdür. Onun «Qoy danışsın təbiət» şeiri V sinif dərsliyinin «Sinifdənxaric oxu» bölməsinə daxildir və şeir janrındadır. Əsərin mövzusu təbiətin gözəlliyi, insan-təbiət əlaqəsi və təbiətə qayğıdır — şair meşəni, dağları, suları, fəsillərin dəyişməsini təsvir edərək təbiətin öz-özünü ən doğru şəkildə ifadə etdiyini, insan sözünün bəzən bu gözəlliyi tam çatdıra bilmədiyini vurğulayır. Şeirin ideyası təbiəti qorumaq, ona həssaslıqla yanaşmaq və onun səsinə qulaq asmaq zərurətidir — bu, müasir ekoloji düşüncənin əsasını təşkil edir. Qabil təbiət təsvirlərində şəxsləndirmə (canlandırma) bədii vasitəsindən geniş istifadə edir: cansız təbiət hadisələrinə insani xüsusiyyətlər verilir, beləliklə təbiət sanki «danışan», hiss edən bir varlıq kimi canlandırılır. Bu cür əsərləri təhlil edərkən müəllif, janr, mövzu, ideya və bədii vasitələr ardıcıl araşdırılmalıdır.
Məsələn: şeirdə təbiətin səsinə qulaq asmaq çağırışının verilməsi (Nümunə — ümumi) məhz insanla təbiət arasındakı qarşılıqlı hörmət ideyasını əks etdirir.
Əsas terminlər
| Təhlil elementi | İzahı |
|---|---|
| Müəllif | Qabil (əsl adı Qabil Allahverdi oğlu İmamverdiyev, 1926–2007), 1992-ci ildə "Xalq şairi" fəxri adına layiq görülmüşdür |
| Janr | Şeir |
| Mövzu | Təbiətin gözəlliyi, insan-təbiət əlaqəsi və təbiətə qayğı |
| İdeya | Təbiəti qorumaq, ona həssaslıqla yanaşmaq və onun səsinə qulaq asmaq zərurəti |
| Bədii vasitə | Şəxsləndirmə (canlandırma) — cansız təbiət hadisələrinə insani xüsusiyyətlər verilir, təbiət "danışan" bir varlıq kimi canlandırılır |
| Bölmə | Sinifdənxaric oxu |
Cədvəl: Qabilin "Qoy danışsın təbiət" şeirinin əsas təhlil elementləri
- 1Müəllifi müəyyən et: Şeirin müəllifi Qabildir. Onun əsl adı Qabil Allahverdi oğlu İmamverdiyevdir, 1926-cı ildə anadan olmuş, 2007-ci ildə vəfat etmişdir. 1992-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının xalq şairi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
- 2Janrı müəyyən et: Əsər şeir janrındadır. V sinif dərsliyinin "Sinifdənxaric oxu" bölməsinə daxildir. Sinifdənxaric oxu əsərləri evdə müstəqil oxunur, lakin sinifdə təhlil olunur.
- 3Mövzunu müəyyən et: Şeirin mövzusu təbiətin gözəlliyi, insanla təbiət arasındakı əlaqə və təbiətə qayğıdır. Şair meşəni, dağları, suları, fəsillərin dəyişməsini təsvir edir.
- 4İdeyanı müəyyən et: Şeirin ideyası təbiəti qorumaq, ona həssaslıqla yanaşmaq və onun səsinə qulaq asmaq zərurətidir. Şair insan sözünün bəzən təbiətin gözəlliyini tam çatdıra bilmədiyini vurğulayır.
- 5Bədii vasitəni müəyyən et: Qabil şeirdə şəxsləndirmə (canlandırma) bədii vasitəsindən geniş istifadə edir. Cansız təbiət hadisələrinə insani xüsusiyyətlər verilir, beləliklə təbiət sanki "danışan", hiss edən bir varlıq kimi canlandırılır.
Səhv: "Qoy danışsın təbiət" şeirinin mövzusu ilə ideyasını qarışdırmaq. Mövzu təbiətin gözəlliyi və insan-təbiət əlaqəsidir (nədən bəhs olunur), ideya isə təbiəti qorumaq və onun səsinə qulaq asmaq zərurətidir (müəllif nə demək istəyir).
Yadda saxla: Qabilin şeirində əsas bədii vasitə şəxsləndirmədir. Təbiət hadisələri insan kimi "danışır" — şairin əsas üsulu budur. Təhlil edərkən mütləq şəxsləndirməni qeyd et.
Qaydalar
- 1Müəllif Qabildir (əsl adı Qabil İmamverdiyev, 1926–2007), 1992-ci ildə «Xalq şairi» fəxri adına layiq görülmüşdür; «Qoy danışsın təbiət» şeir janrındadır və V sinif «Sinifdənxaric oxu» bölməsinə aiddir.
- 2Şeirin mövzusu təbiətin gözəlliyi, insan-təbiət əlaqəsi və təbiətə qayğıdır.
- 3Şeirin ideyası təbiəti qorumaq, ona həssaslıqla yanaşmaq və onun səsini dinləmək zərurətidir.
- 4Qabil təbiət təsvirlərində şəxsləndirmə (canlandırma) bədii vasitəsindən geniş istifadə edir — cansız təbiətə insani xüsusiyyətlər verilir.
- 5Sinifdənxaric oxu bölməsindəki əsərlər evdə müstəqil oxunur, lakin müəllif, janr, mövzu və ideya baxımından təhlil olunur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir