lit5-6.11· Fəsil 6: Sinifdənxaric oxu· ~13 dəq

Aşıq Şəmşir — «Novruz bayramı»

Sinifdənxaric oxu; Novruz və aşıq şeiri.

Aşıq Şəmşir (əsl adı Şəmşir Qurban oğlu Qocayev, 1893–1980) Azərbaycanın tanınmış aşıq-şairlərindən biridir; el arasında ona hörmət əlaməti olaraq "Dədə Şəmşir" deyilib. O, Kəlbəcərin Dəmirçidam kəndində anadan olub, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub və Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb. Onun "Novruz bayramı" adlı əsəri aşıq şeiri janrındadır və xalqımızın ən qədim və sevimli bayramı olan Novruza həsr olunub. Şeirdə qışdan sonra yazın gəlişi, təbiətin oyanması və bundan doğan sevinc tərənnüm olunur; Novruzla bağlı səməni cücərtmək, tonqal qalamaq, bayram süfrəsi açmaq kimi qədim xalq adətləri əsərin ruhuna hopub. Bu mövzunu öyrənərkən diqqət yetirməli olduğumuz — müəllifin adı (Aşıq Şəmşir), əsərin janrı (aşıq şeiri) və əsas mövzusudur (Novruz bayramı, yazın gəlişi).

📌Nümunə

Məsələn, bir şagird şeirin mövzusunu belə ümumiləşdirə bilər: Aşıq Şəmşir "Novruz bayramı" şeirində yazın gəlişini və xalqımızın Novruz bayramı ilə bağlı qədim adət-ənənələrini sevərək tərənnüm edir.

Əsas terminlər

Aşıq Şəmşir — Əsl adı Şəmşir Qurban oğlu Qocayev (1893–1980) olan, Kəlbəcərin Dəmirçidam kəndində anadan olmuş Azərbaycan aşıq-şairi; el arasında ona hörmət əlaməti olaraq "Dədə Şəmşir" deyilmişdir.
Aşıq şeiri — Aşıq sənətinin poetik janrı; sazın müşayiəti ilə oxunan, xalq həyatını, təbiəti, sevgini və bayramları tərənnüm edən şeir forması. Aşıq Şəmşirin "Novruz bayramı" əsəri bu janrda yazılmışdır.
Novruz bayramı — Xalqımızın ən qədim və sevimli bayramı; yazın gəlişini, təbiətin oyanmasını və yeni ilin başlanğıcını simvolizə edir. Səməni cücərtmək, tonqal qalamaq, bayram süfrəsi açmaq kimi qədim adətlərlə qeyd olunur.
Səməni — Novruz bayramında cücərdilən yaşıl buğda cücərtisi; yazın gəlişini, bolluğu və yeni həyatı tərənnüm edən qədim Novruz adətidir.
Tonqal — Novruz bayramında çərşənbə günləri qalanan böyük od; insanlar tonqalın üstündən tullanaraq köhnə ilin dərd-bəlasından təmizləndiklərinə inanırlar.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyi — Azərbaycan yazıçı və şairlərini birləşdirən yaradıcılıq təşkilatı; Aşıq Şəmşir bu birliyin üzvü olmuşdur.
Aşıq Şəmşir — "Novruz bayramı" əsəri haqqında əsas məlumat
Məlumat növüAçıqlama
MüəllifAşıq Şəmşir (Şəmşir Qurban oğlu Qocayev, 1893–1980)
Müəllifin doğulduğu yerKəlbəcər rayonu, Dəmirçidam kəndi
Müəllifin fəxri adıAzərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi
Xalq arasında tanınan adıDədə Şəmşir
Əsərin janrıAşıq şeiri
Əsərin əsas mövzusuNovruz bayramı və yazın gəlişi
Əsərdə tərənnüm olunan adətlərSəməni cücərtmək, tonqal qalamaq, bayram süfrəsi açmaq
Əsərin əsas ideyasıYazın gətirdiyi bolluğa, yeniləşməyə sevinc və minnətdarlıq

Cədvəl 1. Aşıq Şəmşirin "Novruz bayramı" əsərinin əsas xüsusiyyətləri

✎Şeirin mövzusunu ümumiləşdirmə nümunəsi
  1. 1Addım 1: Müəllifi müəyyən et: Əsərin müəllifi Aşıq Şəmşirdir (əsl adı Şəmşir Qurban oğlu Qocayev).
  2. 2Addım 2: Əsərin adını və janrını göstər: Əsərin adı "Novruz bayramı"dır və aşıq şeiri janrında yazılmışdır.
  3. 3Addım 3: Əsas mövzunu açıqla: Şeirdə qışdan sonra yazın gəlişi, təbiətin oyanması tərənnüm olunur.
  4. 4Addım 4: Bayram adətlərini qeyd et: Şeirə Novruzla bağlı qədim xalq adətləri — səməni cücərtmək, tonqal qalamaq, bayram süfrəsi açmaq hopmuşdur.
  5. 5Addım 5: Tam ümumiləşdirməni yaz: Aşıq Şəmşir "Novruz bayramı" şeirində yazın gəlişini və xalqımızın Novruz bayramı ilə bağlı qədim adət-ənənələrini sevərək tərənnüm edir.
🚫Tez-tez səhv

Səhv: Müəllifi "Aşıq Ələsgər" və ya başqa bir aşıqla qarışdırma. "Novruz bayramı" şeirinin müəllifi məhz Aşıq Şəmşirdir.

💡Qeyd

Yadda saxla: Aşıq Şəmşiri xatırlamaq üçün üç ipucu — "Dədə" (xalq ona Dədə Şəmşir deyib), "Dəmirçidam" (doğulduğu kənd), "Novruz" (ən məşhur şeiri). Hər üçü fərqli hərflə başlayır: D-D-N.

Qaydalar

  1. 1«Novruz bayramı» şeirinin müəllifi Aşıq Şəmşirdir (əsl adı Şəmşir Qurban oğlu Qocayev, 1893–1980), el arasında "Dədə Şəmşir" adı ilə tanınan Azərbaycan aşıq-şairidir.
  2. 2Əsər aşıq şeiri janrındadır və Novruz bayramına, yazın gəlişinə həsr olunub.
  3. 3Şeirin mövzusu təbiətin qışdan sonra oyanması və xalq bayramı Novruzdur; bu bayramda səməni cücərtmək, tonqal qalamaq və bayram süfrəsi açmaq kimi qədim xalq adətləri yaşadılır.
  4. 4Şeirin əsas ideyası yazın gətirdiyi bolluğa, yeniləşməyə sevinc və minnətdarlıqdır.
  5. 5Aşıq Şəmşir Kəlbəcərin Dəmirçidam kəndində anadan olub, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub və Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adını alıb.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq