Teymur Elçin — «Qarğanın məktəbi»
Obrazların oxşar və fərqli cəhətləri.
Teymur Elçin (1924–1992) Azərbaycan şairi və uşaq ədəbiyyatı ustasıdır; onun «Qarğanın məktəbi» şeirində qarğa meşədə «məktəb» açıb quşlara öz səsini — «qarr-qarr»ı — öyrətmək istəyir. Şeirdə hər quş öz təbii səsi ilə dərsə gəlir: sərçə «cik-cik» deyir, bildirçin isə «bıp-bıpıt» səsi çıxarır — onlar qarğanın «qarr-qarr»ını təkrarlaya bilmir, çünki hər quşun öz təbii dili var. Yalnız tutuquşu qarğanın səsini təqlid edərək «qarr-qarr» deməyi bacarır və beləliklə qarğa ilə eyni «dildə» danışan yeganə quşa çevrilir. Bədii əsərdə obrazları öyrənərkən onların oxşar və fərqli cəhətlərini müəyyənləşdirmək vacibdir: sərçə ilə bildirçin bir-birinə bənzəyir, çünki hər ikisi öz təbii səsini saxlayıb qarğanı təqlid etmir; tutuquşu isə onlardan fərqlənir, çünki qarğanı təqlid edir. Bu müqayisə oxucuya əsərin ideyasını — hər kəsin öz təbiətini qorumasının vacibliyini — anlamağa kömək edir.
Məsələn: sərçə və bildirçin öz səsini saxladığı üçün bir-birinə OXŞAYIR, tutuquşu isə qarğanı təqlid etdiyi üçün onlardan FƏRQLƏNİR.
Əsas terminlər
| Obraz | Öz təbii səsi | Qarğanı təqlid edirmi? | Xüsusiyyəti |
|---|---|---|---|
| Qarğa | qarr-qarr | — (özü öyrədir) | Meşədə «məktəb» açıb quşlara öz səsini öyrətmək istəyir |
| Sərçə | cik-cik | Xeyr | Öz təbii dilini saxlayır, qarğanı təqlid etmir |
| Bildirçin | bıp-bıpıt | Xeyr | Öz təbii dilini saxlayır, qarğanı təqlid etmir |
| Tutuquşu | yoxdur (təqlid edir) | Bəli — «qarr-qarr» deyir | Qarğanı təqlid edən yeganə quşdur; qarğa ilə eyni «dildə» danışır |
Cədvəl göstərir ki, sərçə və bildirçin öz səsini saxladığı üçün bir-birinə oxşayır, tutuquşu isə qarğanı təqlid etdiyi üçün onlardan fərqlənir.
- 1Addım 1: Obrazları tanı: Şeirdə dörd əsas obraz var: qarğa, sərçə, bildirçin və tutuquşu. Onların hər birinin şeirdə nə etdiyini xatırla.
- 2Addım 2: Hər obrazın əsas xüsusiyyətini müəyyən et: Sərçə «cik-cik», bildirçin «bıp-bıpıt» səsi çıxarır — hər ikisi öz təbii səsini qoruyur. Tutuquşu isə qarğanın «qarr-qarr» səsini təkrarlayır.
- 3Addım 3: Oxşar olanları qruplaşdır: Sərçə ilə bildirçin bir-birinə oxşayır, çünki heç biri qarğanı təqlid etmir — hər biri öz təbii dilində danışır.
- 4Addım 4: Fərqli olanı ayır: Tutuquşu sərçə və bildirçindən fərqlənir, çünki o, qarğanın səsini təqlid edir. Bu, onu digərlərindən ayıran əsas fərqli cəhətdir.
- 5Addım 5: Əsərin ideyasına bağla: Sərçə və bildirçin öz təbiətini qoruyur — bu, müsbət haldır. Şeirin əsas ideyası: hər kəs öz təbiətini qorumalıdır.
Səhv: Sərçə ilə tutuquşunu oxşar obraz kimi göstərmək. Sərçə qarğanı təqlid etmir, tutuquşu isə təqlid edir — onlar bir-birinə oxşamır, fərqlənir.
Yadda saxla: «Sərçə-bildirçin oxşar, tutuquşu fərqli» — sərçə və bildirçin hər ikisi öz səsini saxladığı üçün oxşardır; tutuquşu təqlid etdiyi üçün fərqlidir. Bu sadə qruplaşdırma müqayisə suallarında səhv etməməyə kömək edir.
Qaydalar
- 1Teymur Elçin (1924–1992) Azərbaycan şairi və uşaq ədəbiyyatı ustasıdır; «Qarğanın məktəbi» onun şeirlərindəndir.
- 2Şeirdə qarğa meşədə «məktəb» açıb quşlara öz səsini — «qarr-qarr»ı — öyrətmək istəyir.
- 3Sərçə «cik-cik», bildirçin isə «bıp-bıpıt» səsi ilə gəlir və qarğanın səsini təkrarlaya bilmir — hər quş öz təbii dilini saxlayır.
- 4Yalnız tutuquşu qarğanın «qarr-qarr» səsini təqlid edir və beləliklə qarğa ilə eyni «dildə» danışan quşa çevrilir.
- 5Obrazları müqayisə edərkən onların bir-birinə OXŞAR (məsələn, öz səsini saxlayanlar) və FƏRQLİ (məsələn, təqlid edən tutuquşu) cəhətləri müəyyənləşdirilir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir