İbrahimbəy Musabəyov — əsərdə obrazların müqayisəsi
Obrazların xüsusiyyətlərinin müqayisəsi.
İbrahimbəy Musabəyov (1880–1942) Azərbaycan yazıçısı və pedaqoqudur; onun hekayələrində zəhmətkeş, mərd və düz insanlarla yanaşı, tənbəl, hiyləgər və qəddar xarakterlərə də rast gəlinir. Bədii əsərdə obrazları öyrənərkən onları tək-tək təsvir etmək kifayət deyil — obrazları bir-biri ilə müqayisə etmək onların xarakterini daha aydın göstərir. Əvvəlcə baş obrazı (əsərin əsas hadisələrində iştirak edən, ideyanı daşıyan surəti) köməkçi obrazlardan (hadisələrin inkişafına kömək edən, lakin ikinci dərəcəli yer tutan surətlərdən) ayırmaq lazımdır. Sonra hər obrazın xarakterinə görə müsbət (zəhmətkeşlik, mərdlik, düzlük) və ya mənfi (tənbəllik, hiyləgərlik, qəddarlıq) olduğunu müəyyənləşdirmək, daha sonra onların davranışlarını, məqsədlərini və başqalarına münasibətini qarşı-qarşıya qoymaq lazımdır. Bu müqayisə oxucuya əsərin ideyasını — müəllifin hansı keyfiyyətləri təqdir, hansılarını isə tənqid etdiyini — dərk etməyə kömək edir.
Məsələn: bir hekayədə çətinliklərə baxmayaraq zəhmətlə işləyən, dostlarına sadiq qalan baş obrazla tənbəlliyi və hiyləgərliyi üzündən hörmətini itirən köməkçi obrazı müqayisə etdikdə, şagird müəllifin zəhməti və düzlüyü təqdir etdiyini aydın görür.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Baş obraz | Köməkçi obraz |
|---|---|---|
| Əsərdə rolu | Əsas hadisələrdə iştirak edir, ideyanı daşıyır | Hadisələrin inkişafına kömək edir |
| Tutduğu yer | Mərkəzi yer tutur | İkinci dərəcəli yer tutur |
| Müəllifin münasibəti | Müəllifin əsas fikri bu obraz vasitəsilə açılır | Baş obrazın xarakterini açmağa xidmət edir |
Cədvəl 1: Baş obraz və köməkçi obraz arasındakı əsas fərqlər
- 1Addım 1: Baş obrazı müəyyən et: Hekayədə çətinliklərə baxmayaraq zəhmətlə işləyən, dostlarına sadiq qalan obraz baş obrazdır. O, əsərin əsas hadisələrində iştirak edir və müəllifin ideyasını daşıyır.
- 2Addım 2: Köməkçi obrazı müəyyən et: Hekayədə tənbəlliyi və hiyləgərliyi ilə seçilən obraz köməkçi obrazdır. O, baş obrazla əlaqəlidir, lakin ikinci dərəcəli yer tutur.
- 3Addım 3: Xarakterlərini müəyyənləşdir: Baş obraz müsbət obrazdır — zəhmətkeşlik, mərdlik, düzlük kimi xüsusiyyətlərə malikdir. Köməkçi obraz mənfi obrazdır — tənbəllik, hiyləgərlik kimi xüsusiyyətlərə malikdir.
- 4Addım 4: Müqayisə et: Baş obraz çətinliklərə baxmayaraq işləyir, köməkçi obraz isə tənbəllik edir. Baş obraz dostlarına sadiqdir, köməkçi obraz hiyləgərlik edərək hörmətini itirir.
- 5Addım 5: Nəticə çıxar: Bu müqayisədən aydın olur ki, müəllif zəhməti və düzlüyü təqdir edir, tənbəlliyi və hiyləgərliyi isə tənqid edir. Əsərin ideyası da elə budur.
Səhv: Şagirdlər çox vaxt baş obrazla müsbət obrazı, köməkçi obrazla isə mənfi obrazı qarışdırırlar. Unutma: baş obraz mənfi, köməkçi obraz isə müsbət də ola bilər. Əsas olan obrazın əsərdə tutduğu yer və roludur, xarakteri deyil.
Yadda saxla: Obrazları müqayisə edərkən üç suala cavab ver: 1) Onların xarakteri necədir? 2) Davranışları nə ilə fərqlənir? 3) Məqsədləri nədir? Bu üç sualın cavabı sənə tam müqayisə aparmağa kömək edəcək.
Qaydalar
- 1Baş obraz əsərin əsas hadisələrində iştirak edən və ideyanı daşıyan obrazdır.
- 2Köməkçi obraz baş obrazla əlaqəli olub hadisələrin inkişafına kömək edən, lakin ikinci dərəcəli yer tutan obrazdır.
- 3Müsbət obraz zəhmətkeşlik, mərdlik, düzlük kimi təqdirəlayiq xüsusiyyətlərə malikdir; mənfi obraz isə tənbəllik, hiyləgərlik, qəddarlıq kimi qınanılan xüsusiyyətlərə malikdir.
- 4Obrazları müqayisə edərkən onların xarakter xüsusiyyətləri, davranışları və məqsədləri arasındakı oxşarlıq və fərqlər müəyyənləşdirilir.
- 5İbrahimbəy Musabəyov (1880–1942) Azərbaycan yazıçısı və pedaqoqudur; onun hekayələrində müsbət və mənfi obrazların müqayisəsi mühüm yer tutur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir