Mustafa Çəmənli — «İgid Mübariz»
Əsərdə proqnozlaşdırma; qəhrəmanlıq.
«İgid Mübariz» Mustafa Çəmənlinin Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun həyatı və qəhrəmanlığı haqqında yazdığı sənədli, bioqrafik xarakterli nəqletmə nümunəsidir; əsərdə hadisələr real şəxsin taleyinə əsaslanaraq ardıcıl nəql olunur. Mübariz İbrahimov Biləsuvarda doğulub böyümüş, hərbi xidmətə könüllü getmiş və Vətən torpağını qorumaq uğrunda göstərdiyi misilsiz fədakarlığa görə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür; əsərin əsas ideyası Vətən sevgisi və bu yolda canından belə keçməyə hazır olmaqdır. Bu mövzuda əsas oxu bacarığı proqnozlaşdırmadır: oxucu mətni oxuyarkən başlıqdakı, ilk cümlələrdəki və obrazın xüsusiyyətləri barədə verilən ipuçlarına əsaslanaraq sonrakı hadisələri əvvəlcədən təxmin edir, sonra bu təxmini mətnlə müqayisə edərək düzgünlüyünü yoxlayır. Düzgün proqnoz təsadüfi təxmin deyil, mətndəki real dəlillərə əsaslanmalıdır.
Məsələn: şagird «İgid Mübariz» başlığını və qəhrəmanın hərbçi olduğunu öyrənəndən sonra «o, döyüşdə cəsarətlə vuruşacaq» proqnozunu verirsə, bu proqnoz sonradan mətndəki hadisələrlə təsdiqlənir.
Əsas terminlər
| Mərhələ | Nə edilməlidir? | «İgid Mübariz»dən nümunə |
|---|---|---|
| İpucunu tapmaq | Başlığa, ilk cümlələrə və obraz haqqında verilən məlumatlara diqqət yetir. | Başlıqda «İgid» sözü və qəhrəmanın hərbçi olduğu bildirilir. |
| Proqnoz vermək | Tapılan ipucuna əsaslanaraq sonrakı hadisəni təxmin et. | «O, döyüşdə cəsarətlə vuruşacaq» proqnozu verilir. |
| Yoxlamaq | Mətni oxuyub proqnozun düzgün olub-olmadığını müqayisə et. | Proqnoz mətndəki hadisələrlə təsdiqlənir. |
| Dəqiqləşdirmək | Proqnoz səhv çıxarsa, yeni ipucları əsasında onu düzəlt. | Lazım gəldikdə proqnoz dəqiqləşdirilir. |
Proqnozlaşdırma bacarığının addım-addım tətbiqi
- 1İpucu: Şagird əsərin «İgid Mübariz» başlığını oxuyur və qəhrəmanın hərbçi olduğunu öyrənir.
- 2Proqnoz: Şagird bu ipuclarına əsaslanaraq belə bir təxmin irəli sürür: «Mübariz döyüşdə cəsarətlə vuruşacaq və Vətən üçün fədakarlıq göstərəcək.»
- 3Yoxlama: Şagird mətni oxuyur və görür ki, Mübariz İbrahimov həqiqətən döyüşdə misilsiz qəhrəmanlıq göstərmişdir — proqnoz təsdiqlənir.
- 4Nəticə: Başlıqdakı «igid» sözü və hərbçi obrazı düzgün proqnoz üçün yetərli ipucu vermişdir.
Səhv: Proqnozu təsadüfi təxminlə qarışdırmaq. Proqnoz həmişə mətndəki real ipuclarına (başlıq, obraz xüsusiyyətləri, ilk hadisələr) əsaslanmalıdır; heç bir əsası olmayan təsadüfi təxmin proqnozlaşdırma sayılmaz.
Məsləhət: Hər dəfə proqnoz verdikdən sonra özünə «Mən bu təxmini mətndəki hansı işarəyə əsasən etdim?» sualını ver. Cavab tapa bilmirsənsə, proqnozun zəifdir — yeni ipucu axtar.
Qaydalar
- 1«İgid Mübariz»in müəllifi Mustafa Çəmənlidir; əsər Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov haqqındadır.
- 2Əsər sənədli, bioqrafik xarakterli nəqletmə nümunəsidir — hadisələr real şəxsin həyatına əsaslanır.
- 3Əsas mövzu Vətən uğrunda qəhrəmanlıq və fədakarlıqdır.
- 4Proqnozlaşdırma — mətndəki ipuçlarına (başlıq, obraz xüsusiyyətləri, ilk hadisələr) əsaslanaraq sonrakı hadisələri əvvəlcədən təxmin etmək bacarığıdır.
- 5Düzgün proqnoz mətni oxuduqca yoxlanılır və lazım gəldikdə dəqiqləşdirilir; heç bir əsası olmayan təsadüfi təxmin proqnozlaşdırma sayılmaz.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir