Əzizə Əhmədova — «Ana laylası»
Ana məhəbbəti; layla.
Əzizə Əhmədova — Azərbaycan yazıçısı, şairi və ədəbiyyatşünası — «Ana laylası» adlı nağılında kənd yaxınlığındakı cavan bir meşəni təsvir edir; bu meşədə yuva quran heyvanlar bir gün öz laylalarının dünyanın ən gözəl laylası olduğunu iddia edərək mübahisəyə girirlər: kirpi, dovşan və qarğa növbə ilə öz laylasını tərifləyir. Əvvəllər insan evində yaşamış bülbül söhbətə qoşulub dünyanın ən gözəl laylasının ana laylası olduğunu bildirir. Bu sözdən sonra meşənin sakinləri axşamlar kənddən gələn ana laylasına qulaq asır və onu öz balalarına oxumağa başlayırlar. Əsər nəqletmə — yəni hadisələrin ardıcıl, məntiqi sırayla nəql olunması — üsulu ilə qurulub: əvvəl mübahisə (giriş), sonra bülbülün sözü (dönüş nöqtəsi), nəhayət heyvanların ana laylasını qəbul etməsi (nəticə) göstərilir. Əsərin mövzusu ana məhəbbəti və laylanın istiliyidir, ideyası isə budur ki, ana laylası bütün canlılar üçün ən dəyərli, ortaq layladır.
Məsələn: heyvanların öz laylalarını tərifləməsi ilə başlayan mübahisə bülbülün sözündən sonra dəyişir və hekayə heyvanların ana laylasını öyrənməsi ilə bitir — bu, hadisələrin ardıcıl nəqlinə aydın bir nümunədir.
Əsas terminlər
| Mərhələ | Məzmun | Hadisə |
|---|---|---|
| Giriş | Heyvanların mübahisəsi | Kirpi, dovşan və qarğa öz laylalarının dünyanın ən gözəl laylası olduğunu iddia edir |
| Dönüş nöqtəsi | Bülbülün sözü | Bülbül insan evində eşitdiyi ana laylasının dünyanın ən gözəl layla olduğunu bildirir |
| Nəticə | Ana laylasının qəbulu | Meşə sakinləri axşamlar kənddən gələn ana laylasına qulaq asır və onu balalarına oxumağa başlayır |
Nəqletmə üsulu ilə qurulan hekayənin giriş-dönüş-nəticə ardıcıllığı
- 11. Giriş — mübahisə: Kənd yaxınlığındakı cavan meşədə yuva quran kirpi, dovşan və qarğa öz laylalarının dünyanın ən gözəl laylası olduğunu iddia edərək mübahisəyə başlayır. Bu, oxucunu hadisəyə hazırlayan başlanğıc hissədir.
- 22. Dönüş nöqtəsi — bülbülün müdaxiləsi: Əvvəllər insan evində yaşamış bülbül söhbətə qoşulur. O, insan evində eşitdiyi ana laylasını dünyanın ən gözəl laylası kimi təqdim edir. Bu fikir mübahisənin gedişatını tamamilə dəyişir — hadisələrin dönüş nöqtəsidir.
- 33. Nəticə — ortaq dəyər: Bülbülün sözündən sonra meşə sakinləri axşamlar kənddən gələn ana laylasına qulaq asır və onu öz balalarına oxumağa başlayırlar. Ana laylası bütün canlılar üçün ortaq bir dəyərə çevrilir.
Səhv: Şagirdlər bəzən bülbülün öz laylasını təriflədiyini düşünür. Əslində bülbül öz laylasını yox, insan evində yaşadığı vaxt eşitdiyi ana laylasını tərifləyir — o, yalnız ana laylasının üstünlüyünü çatdıran vasitəçi obrazdır.
Yadda saxla: Nəqletmə sözünü "nəql" (danışmaq, izah etmək) kökü ilə əlaqələndir. Nəqletmə = hadisələri olduğu kimi, ardıcıl danışmaq. "Ana laylası"nda giriş → dönüş → nəticə ardıcıllığı nəqletmənin klassik nümunəsidir.
Qaydalar
- 1«Ana laylası» Əzizə Əhmədovanın nağılıdır; əsas mövzu ana məhəbbəti və laylanın istiliyidir.
- 2Hadisələr kənd yaxınlığındakı cavan bir meşədə keçir: heyvanlar öz laylalarının ən gözəl olduğunu iddia edərək mübahisə edir.
- 3Bülbül insan evində yaşadığı vaxtdan xatırladığı ana laylasını dünyanın ən gözəl laylası kimi təqdim edir.
- 4Nəqletmə hadisələrin ardıcıl, məntiqi sıra ilə (giriş-dönüş-nəticə) izah olunmasıdır; əsərdə əvvəl mübahisə, sonra bülbülün sözü, sonra nəticə göstərilir.
- 5Əsərin ideyası: ana laylası bütün canlılar üçün ortaq və ən dəyərli laylalardır, nəsildən-nəslə ötürülür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir