Zəlimxan Yaqub — «Bir dahi doğulub gəldi dünyaya»
Ümumiləşdirici dərs; dahi şəxsiyyət.
Zəlimxan Yaqubun «Bir dahi doğulub gəldi dünyaya» şeiri dahi bir şəxsiyyətin — Ulu öndər Heydər Əliyevin — dünyaya gəlişini nəql edən mənzum əsərdir; bu şeir müəllifin böyük şəxsiyyətə həsr etdiyi daha geniş poemanın bir hissəsidir. Əsərdə valideynlərin (ata Əlirza, ana İzzət xanım) övladlarına göstərdiyi məhəbbət, uşağın doğulduğu Naxçıvan diyarı və baharın işıqlı bir ayı təsvir olunur; beləliklə bədii nəqletmə həm hadisəni, həm də hissləri ardıcıl və obrazlı şəkildə çatdırır. Fəsil 5-in ümumiləşdirici dərsi kimi bu mövzu şagirdə əvvəlki nümunələrdə öyrəndiyi bacarıqları — mövzunu, ideyanı, əsas obrazı və nəqletmə ardıcıllığını — bir yerə toplayıb tətbiq etməyi öyrədir: əvvəlcə əsərin kimə həsr olunduğu, sonra harada və nə zaman baş verdiyi, daha sonra əsas ideya (dahi şəxsiyyətin doğuluşunun xalq üçün əhəmiyyəti) ardıcıllıqla izah olunmalıdır.
Məsələn: bir şagird əsəri nəql edərkən deyə bilər ki, Zəlimxan Yaqub bu şeirdə Naxçıvanda doğulan dahi bir şəxsiyyətin dünyaya gəlişini bahar təsviri ilə birləşdirərək təqdim edir.
Əsas terminlər
| Sıra | Nəql olunan məqam | Təsvir detalı |
|---|---|---|
| 1 | Əsərin kimə həsr olunduğu | Ulu öndər Heydər Əliyevə həsr olunmuş poema parçası |
| 2 | Hadisənin harada baş verdiyi | Naxçıvan diyarı |
| 3 | Hadisənin nə zaman baş verdiyi | Bahar ayı |
| 4 | Valideynlər və məhəbbət | Ata Əlirza, ana İzzət xanımın övladlarına sevgisi |
| 5 | Əsas ideya | Dahi şəxsiyyətin doğuluşunun xalq üçün taleyüklü və fəxrlə xatırlanan hadisə olması |
Şeirin nəqlində ardıcıllıq: mövzudan ideyaya doğru.
- 1Addım 1: Müəllif və əsərin janrı: Zəlimxan Yaqubun «Bir dahi doğulub gəldi dünyaya» əsəri şeir janrındadır və daha geniş bir poemanın parçasıdır.
- 2Addım 2: Əsərin kimə həsr olunduğu: Əsər dahi bir şəxsiyyətin — Ulu öndər Heydər Əliyevin — dünyaya gəlişinə həsr olunub.
- 3Addım 3: Hadisənin yeri və zamanı: Hadisə Naxçıvan diyarında, bahar ayında baş verir. Bahar təsviri doğuluş sevincini gücləndirən obraz kimi işlədilir.
- 4Addım 4: Valideyn obrazları: Əsərdə ata Əlirza və ana İzzət xanımın övladlarına göstərdiyi məhəbbət də təsvir olunur; bu, şeirə həm hadisə, həm də hiss səviyyəsində dərinlik qatır.
- 5Addım 5: İdeyanın ifadəsi: Əsərin əsas ideyası budur ki, dahi bir şəxsiyyətin doğuluşu bütün xalq üçün taleyüklü əhəmiyyət daşıyır və bu hadisə fəxrlə xatırlanır.
Səhv: Şeirin müəllifini yalnız «şair» kimi qeyd edib adını unutmaq. Düzəliş: Həmişə müəllifin tam adını — Zəlimxan Yaqub — çəkmək lazımdır.
Əsəri nəql edərkən bu ardıcıllığı yadda saxla: müəllif → kimə həsr olunub → harada → nə zaman → valideynlər → ideya. Bu sıra Fəsil 5-in bütün bacarıqlarını bir yerə cəmləyir.
Qaydalar
- 1«Bir dahi doğulub gəldi dünyaya» əsərinin müəllifi Zəlimxan Yaqubdur və əsər şeir (poema parçası) janrındadır.
- 2Əsər dahi bir şəxsiyyətin — Ulu öndər Heydər Əliyevin — dünyaya gəlişini nəql edir; hadisə Naxçıvanda, bahar ayında baş verir.
- 3Əsərdə valideynlərin (ata Əlirza, ana İzzət xanım) övlada göstərdiyi məhəbbət də təsvir olunur.
- 4Bu, Fəsil 5-in ümumiləşdirici dərsidir: əsəri nəql edərkən mövzu, ideya və hadisələrin ardıcıllığı bir yerə toplanıb tətbiq olunur.
- 5Əsərin ideyası: dahi bir şəxsiyyətin doğuluşu xalq üçün taleyüklü və fəxrlə xatırlanan bir hadisədir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir