Rəşid bəy Əfəndiyev — «Uşaq və qarışqa», «Ayı və qarışqa»
Nəqletmə nümunələri arasında oxşarlıq (nağıl/təmsil).
Rəşid bəy Əfəndiyev (1863–1942) Şəkidə anadan olmuş görkəmli maarifçi, pedaqoq və uşaq ədəbiyyatının banilərindən biridir; o, məktəblər üçün dərsliklər (məsələn, «Uşaq bağçası», «Bəsirətül-ətfal») yazmış, eyni zamanda uşaqlara zəhmətkeşliyi və düzgün əxlaqı aşılayan kiçik nağıllar qələmə almışdır. «Uşaq və qarışqa» və «Ayı və qarışqa» bu qəbildən olan iki nağıldır: hər ikisində qarışqa zəhmətkeşliyin, çalışqanlığın rəmzi kimi çıxış edir və əsərlərin əsas ideyası əməyin, zəhmətin dəyərini göstərməkdir. Nəqletmə xarakterli iki nümunəni müqayisə edərkən şagird onların OXŞAR cəhətlərini (eyni obraz — qarışqa; eyni mövzu — zəhmət; eyni ibrət nəticəsi) tapmağı öyrənir; bu, ədəbiyyatda müqayisəli təhlilin ilk addımıdır. Hər iki əsərdə qarışqanın zəhmətkeş davranışı digər tərəfin (uşaq və ya ayı) rəftarı ilə qarşılaşdırılaraq oxucuya aydın ibrət verilir.
Məsələn: iki nümunəni yan-yana qoyduqda görürük ki, hər ikisində eyni obraz — qarışqa — çalışqanlığı təmsil edir və hər ikisi eyni ideyanı, yəni zəhmətin qiymətli olması fikrini oxucuya çatdırır; məhz bu ortaq obraz və ortaq ideya iki əsər arasındakı əsas oxşarlıqdır.
Əsas terminlər
| Müqayisə meyarı | «Uşaq və qarışqa» | «Ayı və qarışqa» | Oxşarlıq |
|---|---|---|---|
| Müəllif | Rəşid bəy Əfəndiyev | Rəşid bəy Əfəndiyev | Eyni müəllif |
| Janr | Nağıl | Nağıl | Eyni janr |
| Ortaq obraz | Qarışqa | Qarışqa | Eyni obraz – qarışqa |
| Qarışqanın rolu | Zəhmətkeşliyin rəmzi | Zəhmətkeşliyin rəmzi | Eyni simvolik rol |
| Mövzu | Əməyin, zəhmətin dəyəri | Əməyin, zəhmətin dəyəri | Eyni mövzu |
| İbrət nəticəsi | Zəhmət qiymətlidir | Zəhmət qiymətlidir | Eyni ibrət |
Cədvəldə hər iki nağılın obraz, mövzu, ideya və janr baxımından ortaq cəhətləri göstərilir.
- 1Addım 1: Obrazı müəyyən et: Hər iki əsərdə əsas obraz qarışqadır. Qarışqa hər iki nağılda çalışqanlığı təmsil edir – yəni eyni obrazdır.
- 2Addım 2: Qarşı tərəfi tap: Birinci nağılda qarışqanın qarşısında uşaq, ikincidə isə ayı durur. Hər ikisində qarışqanın zəhmətkeş davranışı qarşı tərəfin rəftarı ilə qarşılaşdırılır.
- 3Addım 3: Mövzunu və ideyanı müəyyən et: Hər iki əsərin mövzusu əməyin, zəhmətin dəyəridir. Hər ikisi oxucuya eyni ibrəti verir: zəhmət çəkmək qiymətlidir.
- 4Addım 4: Oxşarlığı yekunlaşdır: Beləliklə, iki əsər arasındakı əsas oxşarlıq: eyni müəllif, eyni obraz (qarışqa), eyni mövzu (zəhmət) və eyni ideya (zəhmətin dəyəri).
Səhv: Oxşar cəhətləri axtararkən obrazların fərqli olduğunu düşünmək. Hər iki əsərdə qarışqa ortaq obrazdır – fərqli olan yalnız onun qarşısındakı tərəfdir (uşaq və ayı).
Yadda saxla: Müqayisəli təhlil üçün üç meyardan istifadə et – obraz, mövzu, ideya. Bu üçü eynidirsə, əsərlər oxşardır.
Qaydalar
- 1Hər iki əsərin müəllifi Rəşid bəy Əfəndiyevdir — Şəkidə anadan olmuş maarifçi, pedaqoq və uşaq ədəbiyyatının nümayəndəsidir.
- 2«Uşaq və qarışqa» və «Ayı və qarışqa» janrına görə NAĞILdır (heyvan/uşaq obrazları və ibrət nəticəsi ilə).
- 3Hər iki əsərdə ORTAQ obraz qarışqadır; qarışqa hər ikisində zəhmətkeşliyin, çalışqanlığın rəmzi kimi çıxış edir.
- 4Hər iki əsərin ortaq mövzusu/ideyası əməyin, zəhmətin dəyəridir; hər ikisi oxucuya eyni ibrəti çatdırır.
- 5İki nümunə arasında OXŞAR cəhətləri tapmaq üçün obrazı, mövzunu və ideyanı müqayisə etmək lazımdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir