Esse: «Qışda şəhərimiz (kəndimiz)»
Essedə təsvir vasitələri.
Esse müəllifin bir mövzu ətrafında öz fikir, hiss və müşahidələrini sərbəst, lakin ardıcıl şəkildə ifadə etdiyi kiçik həcmli yazı janrıdır; «Qışda şəhərimiz (kəndimiz)» essesində şagird doğma yurdunun qış mənzərəsini — qarı, şaxtanı, ağacların görünüşünü, insanların həyatını — öz gözü ilə gördüyü kimi təsvir edir. Hər esse üç hissədən qurulur: girişdə mövzu qısaca təqdim olunur və oxucunun marağı oyadılır, əsas hissədə qış mənzərəsi ətraflı, obrazlı dillə açılır, nəticədə isə müəllif öz təəssüratını yekunlaşdırır. Təsvirin canlı və təsirli olması üçün bədii təsvir vasitələrindən istifadə edilir: epitet əşyaya obrazlı sifət qoşur («ağ qar», «sərt şaxta»), bənzətmə (təşbeh) iki şeyi oxşarlığına görə «kimi», «tək», «sanki» sözləri ilə müqayisə edir, şəxsləndirmə isə cansız təbiətə insan xüsusiyyəti verir. Bu vasitələr olmadan təsvir quru, sadə məlumata çevrilər.
Məsələn: «Qar pambıq kimi yağır, ağ örtük dam-daşı bürüyürdü» cümləsində həm bənzətmə («pambıq kimi»), həm də epitet («ağ örtük») bir yerdə işlənmişdir.
Əsas terminlər
| Vasitənin adı | Nədir? | Nümunə |
|---|---|---|
| Epitet | Əşya və ya hadisəyə obrazlı sifət qoşur | ağ qar, sərt şaxta |
| Bənzətmə (Təşbeh) | İki şeyi «kimi», «tək», «sanki» sözləri ilə müqayisə edir | Qar pambıq kimi yağır |
| Şəxsləndirmə (Canlandırma) | Cansız təbiətə insan xüsusiyyəti verir | qış qapımızı döydü |
«Qışda şəhərimiz (kəndimiz)» essesində istifadə olunan əsas bədii təsvir vasitələri
- 1Verilmiş cümlə: Qar pambıq kimi yağır, ağ örtük dam-daşı bürüyürdü.
- 2Addım 1: Bənzətmə axtar: «Pambıq kimi» ifadəsində «kimi» sözü iki şeyi — qarı və pambığı — oxşarlığına görə (yumşaqlıq, ağlıq) müqayisə edir. Bu, bənzətmədir (təşbehdir).
- 3Addım 2: Epitet axtar: «Ağ örtük» ifadəsində «ağ» sözü örtüyü obrazlı sifətlə xarakterizə edir. Bu, epitetdir.
- 4Nəticə: Bu bir cümlədə həm bənzətmə («pambıq kimi»), həm də epitet («ağ örtük») birlikdə işlənmişdir.
Bənzətmə ilə epiteti qarışdırmaq: epitet tək bir obrazlı sifətdir («ağ qar»), bənzətmə isə iki şeyi «kimi»/«tək»/«sanki» sözü ilə müqayisə edir («pambıq kimi qar»). Bənzətmədə həmişə müqayisə bağlayıcısı olur, epitetdə isə yoxdur.
Esseni yazarkən bu ardıcıllığı yadda saxla: əvvəlcə girişdə oxucunu maraqlandır, sonra əsas hissədə qış mənzərəsini epitet və bənzətmələrlə canlandır, axırda isə nəticədə öz təəssüratını bir-iki cümlə ilə yekunlaşdır.
Qaydalar
- 1Esse mövzu ətrafında müəllifin şəxsi fikir, hiss və müşahidələrini ifadə etdiyi yazı janrıdır (sadəcə hadisə nəql etmək deyil).
- 2Hər esse giriş, əsas hissə və nəticədən ibarətdir: giriş mövzunu təqdim edir, əsas hissə ətraflı təsvir verir, nəticə fikri yekunlaşdırır.
- 3Epitet əşya/hadisəni obrazlı sifətlə xarakterizə edir (məs. «ağ qar», «sərt şaxta»).
- 4Bənzətmə (təşbeh) iki əşya/hadisəni oxşarlığına görə «kimi», «tək», «sanki» sözləri ilə müqayisə edir.
- 5Şəxsləndirmə (canlandırma) cansız təbiət hadisəsinə insan xüsusiyyəti verir (məs. «qış qapımızı döydü»).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir