Zəlimxan Yaqub — «Qara xəbərin acısı»
Müstəqil iş; kədər və insanlıq.
Zəlimxan Yaqub Azərbaycanın xalq şairi kimi tanınan görkəmli şairlərdən biridir; onun yaradıcılığında insan taleyi, itki, kədər və mərhəmət mövzuları mühüm yer tutur. «Qara xəbərin acısı» şeiri də bu problemlərə həsr olunmuş lirik bir əsərdir. Azərbaycan dilində «qara xəbər» ifadəsi adətən acı, kədərli — çox vaxt ölüm və ya itki ilə bağlı — xəbəri bildirir; şeirin adı da elə bu ağır xəbərin insan qəlbində buraxdığı acını ifadə edir. Şeirin əsas mövzusu itki və kədərdir, ideyası isə insanları bir-birinin dərdinə şərik olmağa, mərhəmətli və həssas olmağa çağırmaqdır — yəni əsl insanlıq başqasının acısını öz acısı kimi duymaqdadır. Bu mövzu üzərində müstəqil iş apararkən şagird əsərin mövzusunu, ideyasını və şairin oxucuda oyatmaq istədiyi hissi (kədər, mərhəmət, insanpərvərlik) ayırd etməyi öyrənir.
Məsələn: bir şagird «bu şeirdə şair hansı hissi oyatmaq istəyir?» sualına cavab verərkən düzgün olaraq yazır ki, şair oxucuda başqasının dərdinə şərik olmaq, mərhəmət və insanpərvərlik hissini oyatmaq istəyir.
Əsas terminlər
| Anlayış | Nə deməkdir? | «Qara xəbərin acısı» şeirində |
|---|---|---|
| Mövzu | Şeirdə nədən söhbət açılır | İtki və kədər |
| İdeya | Şairin çatdırmaq istədiyi əsas fikir | İnsanları mərhəmətə, bir-birinin dərdinə şərik olmağa çağırmaq |
| Hiss | Şairin oxucuda oyatmaq istədiyi duyğu | Kədər, mərhəmət, insanpərvərlik |
Şagird müstəqil işdə bu üç anlayışı bir-birindən ayırd etməyi bacarmalıdır.
- 1Addım 1: Sualı diqqətlə oxu: Sual bizdən şeirin mövzusunu yox, şairin oxucuda oyatmaq istədiyi hissi soruşur.
- 2Addım 2: Şeirdəki əsas duyğuları xatırla: Şeirin adındakı «qara xəbər» ifadəsi kədər və acı ilə bağlıdır. Şair başqasının dərdini anlamağa çağırır.
- 3Addım 3: Cavabı yaz: Şair oxucuda başqasının dərdinə şərik olmaq, mərhəmət və insanpərvərlik hissini oyatmaq istəyir.
Səhv: Şagirdlər «mövzu» və «ideya» anlayışlarını qarışdırırlar. Mövzu şeirdə nədən bəhs olunduğudur, ideya isə şairin çatdırmaq istədiyi əsas fikirdir.
Yadda saxla: «Qara xəbər» ifadəsi Azərbaycan dilində həmişə acı və kədərli bir hadisəni — çox vaxt ölüm və ya böyük itkini bildirir. Şeirin adındaca bu ağır duyğu gizlənib.
Qaydalar
- 1«Qara xəbərin acısı» şeirinin müəllifi xalq şairi Zəlimxan Yaqubdur.
- 2Əsərin janrı şeirdir (lirik növ); bu, müəllif ədəbiyyatının nümunəsidir, şifahi xalq ədəbiyyatı deyil.
- 3Şeirin əsas mövzusu itki və kədərdir; ideyası insanları mərhəmətə və insanpərvərliyə çağırmaqdır.
- 4Azərbaycan dilində «qara xəbər» ifadəsi acı, kədərli (çox vaxt itki ilə bağlı) xəbər mənasını verir.
- 5Bu mövzu üzrə müstəqil işdə şagirddən mövzu-ideya fərqini və şeirin oyatdığı hissi (kədər, mərhəmət) izah etmək tələb olunur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir