hist5-5.1· V Bölmə: Mədəniyyət inciləri· ~13 dəq

«Kitabi-Dədə Qorqud»

Oğuz türklərinin qəhrəmanlıq dastanı.

«Kitabi-Dədə Qorqud» Azərbaycan xalqının, eləcə də bütün oğuz türklərinin ən qədim və məşhur qəhrəmanlıq dastanıdır, xalqımızın böyük mədəni sərvəti sayılır. Dastan bir müqəddimədən (giriş hissəsindən) və 12 BOYDAN (hekayədən) ibarətdir; hər boyda oğuz igidlərinin qəhrəmanlığından, vətənə bağlılığından, ailə və el-oba birliyindən bəhs olunur, çünki dastanın əsas dəyərləri məhz igidlik, dostluq və doğma yurda sədaqətdir. Dastanın bütün boylarını Dədə Qorqud obrazı birləşdirir — o, müdrik ağsaqqal, sazla dastan söyləyən ozan və el bilicisidir; körpələrə ad qoyur, çətin anlarda igidlərə məsləhət verir və hər boyun sonunda hikmətli sözlər söyləyir. Dastanın baş qəhrəmanı Qazan xandır, digər məşhur igidlər isə Baybörə bəyin oğlu Bamsı Beyrək və Dirsə xanın oğlu Buğacdır. Dastan əvvəlcə xalq arasında şifahi şəkildə yaranmış və nəsildən-nəslə ötürülmüş, sonralar yazıya alınmışdır; onun qədim əlyazmaları indi Almaniyanın Drezden və İtaliyanın Vatikan şəhərlərində saxlanılır və hazırda da tədqiqatçılar tərəfindən öyrənilir.

📌Nümunə

Məsələn: dastanın birinci boyunda Dirsə xanın oğlu ovda atasının atdığı ox yarasından sağalıb göstərdiyi qəhrəmanlıqla «Buğac xan» adını qazanır.

Qrafiklər

Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinin xronologiyası: Dədə Qorquddan Lütfi Zadəyə qədər
Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinin xronologiyası: Dədə Qorquddan Lütfi Zadəyə qədər

Əsas terminlər

Kitabi-Dədə Qorqud — Oğuz türklərinin ən qədim qəhrəmanlıq dastanı, Azərbaycan xalqının böyük mədəni sərvəti.
Boy — Dastanı təşkil edən hekayələrdən hər biri; dastan 12 boydan ibarətdir.
Dədə Qorqud — Dastanın bütün boylarını birləşdirən müdrik ağsaqqal, ozan və el bilicisi; körpələrə ad qoyur, igidlərə məsləhət verir və hər boyun sonunda hikmətli sözlər söyləyir.
Qazan xan — Dastanın baş qəhrəmanı, oğuz igidlərinin başçısı.
Oğuz türkləri — Kitabi-Dədə Qorqud dastanının mənsub olduğu türk boyları; Azərbaycan xalqı da oğuz türklərindəndir.
Müqəddimə — Dastanın giriş hissəsi; 12 boydan əvvəl gəlir.
Dastanın əsas qəhrəmanları
QəhrəmanƏlaqəsiRolu
Dədə Qorqud—Müdrik ağsaqqal və ozan; ad qoyur, məsləhət verir, boyları birləşdirir
Qazan xan—Dastanın baş qəhrəmanı, oğuz igidlərinin başçısı
Bamsı BeyrəkBaybörə bəyin oğluMəşhur oğuz igidi
BuğacDirsə xanın oğluQəhrəmanlıq göstərərək "Buğac xan" adını qazanır

Kitabi-Dədə Qorqud dastanında təsvir olunan əsas qəhrəmanlar və onların rolları

✎Buğacın ad qazanması (I boy)
  1. 1Yaralanma: Dirsə xanın oğlu ovda atasının atdığı oxdan yaralanır.
  2. 2Sağalma: Oğul ağır ox yarasından sağalır.
  3. 3Qəhrəmanlıq: Sağaldıqdan sonra düşmənə qarşı igidlik və qəhrəmanlıq göstərir.
  4. 4Ad qazanma: Dədə Qorqud onun bu qəhrəmanlığını dəyərləndirərək ona "Buğac xan" adını verir.
🚫Tez-tez səhv

Səhv: Şagirdlər çox vaxt Dədə Qorqudu dastanın baş qəhrəmanı zənn edirlər. Əslində baş qəhrəman Qazan xandır. Dədə Qorqud isə bütün boyları birləşdirən müdrik ağsaqqal və ozandır.

💡Qeyd

Yadda saxla: Dastanın qədim əlyazmaları Avropada — Drezden (Almaniya) və Vatikanda (İtaliya) saxlanılır. Hər ikisi Avropa şəhərləridir.

Qaydalar

  1. 1«Kitabi-Dədə Qorqud» oğuz türklərinin ən qədim qəhrəmanlıq dastanı və Azərbaycan xalqının mədəni sərvətidir.
  2. 2Dastan bir müqəddimə və 12 boydan (hekayədən) ibarətdir.
  3. 3Dədə Qorqud dastanda müdrik ağsaqqal, ozan və el bilicisi kimi təsvir olunur; ad qoyur, məsləhət verir və hikmətli sözlər söyləyir.
  4. 4Dastanın baş qəhrəmanı Qazan xandır; Bamsı Beyrək (Baybörə bəyin oğlu) və Buğac (Dirsə xanın oğlu) kimi igidlər də dastanda təsvir olunur.
  5. 5Dastan əvvəlcə şifahi yaranmış, sonra yazıya alınmışdır; qədim əlyazmaları Drezden (Almaniya) və Vatikanda (İtaliya) saxlanılır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq