Qədim Azərbaycan şəhərləri
Bərdə, Gəncə, Şamaxı, Naxçıvan.
Azərbaycanın qədim və orta əsr tarixində bir sıra şəhərlər özünəməxsus tarixi rolu ilə seçilmişdir. Bərdə Qafqaz Albaniyasının paytaxtı olmuş, sonrakı əsrlərdə isə mühüm ticarət və mədəniyyət mərkəzinə çevrilərək "Arranın anası" adlandırılmışdır. Gəncə Azərbaycanın qərbində yerləşən qədim şəhərlərdən biridir; böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin vətəni olduğu üçün mühüm mədəniyyət mərkəzi kimi tanınmışdır. Şamaxı isə uzun müddət Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş, zəngin mədəniyyəti ilə seçilmiş, sonradan bu status Bakı şəhərinə keçirilmişdir. Naxçıvan dünyanın ən qədim şəhərlərindən biri sayılır; burada memar Əcəmi Naxçıvaninin yaratdığı Möminə xatun türbəsi bu günə qədər qorunub saxlanılmışdır. Bu dörd şəhərdən başqa Təbriz, Beyləqan, Şabran və Dərbənd kimi digər qədim Azərbaycan şəhərləri də tarixi mənbələrdə xatırlanır. Şəhərlərin hər birinin özünəməxsus tarixi rolunu bilmək və onları bir-biri ilə qarışdırmamaq vacibdir.
Məsələn: Şirvanşahların paytaxtı olan şəhər Şamaxı, Nizami Gəncəvinin vətəni olan şəhər isə Gəncədir — bu iki fərqli şəhəri və onların fərqli tarixi rolunu bir-biri ilə qarışdırmaq olmaz.
Əsas terminlər
| Şəhər | Tarixi rolu | Əlavə məlumat |
|---|---|---|
| Bərdə | Qafqaz Albaniyasının paytaxtı | Orta əsrlərdə mühüm ticarət və mədəniyyət mərkəzi olmuş, "Arranın anası" adlandırılmışdır |
| Gəncə | Mühüm mədəniyyət mərkəzi | Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin vətənidir |
| Şamaxı | Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı | Zəngin mədəniyyəti ilə seçilmiş, sonradan paytaxt statusu Bakıya keçirilmişdir |
| Naxçıvan | Dünyanın ən qədim şəhərlərindən biri | Memar Əcəmi Naxçıvaninin Möminə xatun türbəsi bu şəhərdə yerləşir |
Cədvəl dörd əsas qədim Azərbaycan şəhərinin tarixi rolunu göstərir. Bunlardan başqa Təbriz, Beyləqan, Şabran və Dərbənd kimi digər qədim Azərbaycan şəhərləri də tarixi mənbələrdə xatırlanır.
- 1Addım 1: Suala diqqətlə bax. Məsələn: "Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş şəhər hansıdır?"
- 2Addım 2: Hər şəhərin özünəməxsus tarixi rolunu xatırla. Bərdə Qafqaz Albaniyasının paytaxtı, Gəncə Nizami Gəncəvinin vətəni, Şamaxı Şirvanşahların paytaxtı, Naxçıvan isə qədim şəhər və Möminə xatun türbəsinin yeridir.
- 3Addım 3: Oxşar səslənən variantları qarışdırmamaq üçün hər şəhərin fərqli rolunu zehnində aydın şəkildə ayır. Şirvanşahlar deyəndə ağlına Şamaxı gəlsin, Nizami deyəndə Gəncə.
- 4Addım 4: Cavabını yoxla. Şirvanşahların paytaxtı Şamaxıdır. Nizaminin vətəni Gəncədir. Bunlar iki fərqli şəhərdir, bir-biri ilə qarışdırılmamalıdır.
Şagirdlər Şamaxı ilə Gəncəni tez-tez qarışdırırlar. Şirvanşahların paytaxtı olan şəhər Şamaxı, Nizami Gəncəvinin vətəni olan şəhər isə Gəncədir. Bu iki fərqli şəhərin tarixi rolları tamamilə başqadır — onları bir-biri ilə əvəz etmək olmaz.
Dörd əsas şəhəri yadda saxlamaq üçün sadə bir üsul: Bərdə — paytaxt (Albaniyanın), Gəncə — şair (Nizaminin vətəni), Şamaxı — Şirvanşahlar (hər ikisi "Ş" ilə başlayır), Naxçıvan — qədim şəhər (Möminə xatun türbəsi ilə).
Qaydalar
- 1Bərdə Qafqaz Albaniyasının paytaxtı olmuş, orta əsrlərdə mühüm ticarət və mədəniyyət mərkəzinə çevrilərək "Arranın anası" adlandırılmışdır.
- 2Gəncə böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin vətənidir və onun adı ilə bağlı mühüm mədəniyyət mərkəzi olmuşdur.
- 3Şamaxı uzun müddət Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş, sonradan bu status Bakıya keçirilmişdir.
- 4Naxçıvan qədim şəhərlərdən biridir; memar Əcəmi Naxçıvaninin yaratdığı Möminə xatun türbəsi bu şəhərdə yerləşir.
- 5Bərdə, Gəncə, Şamaxı və Naxçıvandan başqa Təbriz, Beyləqan, Şabran və Dərbənd də tarixi mənbələrdə xatırlanan qədim Azərbaycan şəhərləridir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir