Şərqin son fatehi
Nadir şah Əfşar.
XVIII əsrdə Azərbaycan və İran tarixində ən görkəmli hərbi xadimlərdən biri Nadir şah Əfşar olmuşdur. O, Əfşar tayfasından çıxmış, əvvəlcə Səfəvi hökmdarı Təhmasib II-nin sərkərdəsi kimi xidmət etmiş, ölkəni işğal edən əfqan qoşunlarını qovmuş və Azərbaycan torpaqlarını Osmanlı işğalından azad etmişdir. Böyük hərbi nüfuzu sayəsində 1736-cı ildə özünü şah elan edərək Səfəvi sülaləsinə son qoymuş və Əfşarlar sülaləsinin əsasını qoymuşdur. Nadir şah bununla kifayətlənməyib bir sıra ölkələrə — o cümlədən Hindistana böyük yürüş təşkil etmişdir; 1739-cu ildə Dəhlini fəth edərək Böyük Moğol imperiyasını məğlub etmiş və oradan məşhur Tovuz taxtı kimi qiymətli xəzinələr gətirmişdir. Bu misilsiz fəthlərinə görə tarixdə "Şərqin son böyük fatehi" adlandırılmışdır. Lakin 1747-ci ildə öldürüldükdən sonra qurduğu böyük dövlət parçalanmış, bu da Azərbaycanda müstəqil xanlıqların yaranması üçün şərait yaratmışdır. Nadir şahın hərbi və siyasi fəaliyyətini xronoloji ardıcıllıqla bilmək vacibdir.
Məsələn: əvvəlcə sərkərdə olmuş, 1736-cı ildə şah elan olunmuş, 1739-cu ildə Dəhlini fəth etmiş, 1747-ci ildə isə öldürülmüşdür.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| Əvvəlcə | Səfəvi hökmdarı Təhmasib II-nin sərkərdəsi kimi xidmət etmiş, əfqan qoşunlarını qovmuş, Azərbaycan torpaqlarını Osmanlı işğalından azad etmişdir. |
| 1736 | Özünü şah elan edərək Səfəvi sülaləsinə son qoymuş, Əfşarlar sülaləsini yaratmışdır. |
| 1739 | Hindistana yürüş edərək Dəhlini fəth etmiş, Böyük Moğol imperiyasını məğlub etmiş və Tovuz taxtını qənimət kimi aparmışdır. |
| 1747 | Öldürülmüş, qurduğu böyük dövlət parçalanmış, Azərbaycanda müstəqil xanlıqların yaranması üçün şərait yaranmışdır. |
Nadir şahın hərbi və siyasi fəaliyyətinin xronoloji ardıcıllığı
- 1Addım 1: Nadir şahın kimliyini müəyyən et: Əfşar tayfasından olan sərkərdədir.
- 2Addım 2: İlk fəaliyyətini tap: Səfəvi hökmdarı Təhmasib II-nin sərkərdəsi kimi xidmət etmiş, əfqanları qovmuş, Osmanlı işğalından torpaqları azad etmişdir.
- 3Addım 3: Şah olma tarixini müəyyən et: 1736-cı ildə özünü şah elan edərək Əfşarlar sülaləsini yaratmışdır.
- 4Addım 4: Ən böyük fəthini yerləşdir: 1739-cu ildə Hindistana yürüş, Dəhlinin fəthi, Tovuz taxtının qənimət alınması.
- 5Addım 5: Son hadisəni qeyd et: 1747-ci ildə öldürülmüş, dövlət parçalanmış, Azərbaycanda müstəqil xanlıqlar yaranmışdır.
Səhv: Nadir şahın Əfşar tayfasından deyil, Səfəvi nəslindən olduğunu düşünmək. Düzgün: Nadir şah Əfşar tayfasından çıxmışdır, Səfəvi sülaləsinə son qoymuşdur.
Xronologiyanı yadda saxlamaq üçün: əvvəlcə sərkərdə, sonra şah (1736), sonra fateh (1739), sonra isə ölüm (1747). Ardıcıllığı qarışdırmamaq üçün tarixləri bu düzülüşlə əzbərləyin.
Qaydalar
- 1Nadir şah Əfşar tayfasından olub, əvvəlcə Səfəvi hökmdarı Təhmasib II-nin sərkərdəsi kimi xidmət etmişdir.
- 2O, ölkəni işğal edən əfqan qoşunlarını qovmuş və Azərbaycan torpaqlarını Osmanlı işğalından azad etmişdir.
- 31736-cı ildə özünü şah elan edərək Səfəvi sülaləsinə son qoymuş və Əfşarlar sülaləsini yaratmışdır.
- 41739-cu ildə Hindistana yürüş edərək Dəhlini fəth etmiş, Böyük Moğol imperiyasını məğlub etmiş və məşhur Tovuz taxtını qənimət kimi aparmışdır; bu fəthlərinə görə "Şərqin son böyük fatehi" adlandırılmışdır.
- 51747-ci ildə öldürülmüş, bundan sonra dövləti parçalanaraq Azərbaycanda müstəqil xanlıqların yaranmasına zəmin yaratmışdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir