Birlik yoxdursa, dirilik də yoxdur
Xanlıqlar dövrü və parçalanma.
Nadir şahın öldürülməsindən (1747) sonra Azərbaycan ərazisində vahid mərkəzi dövlət qalmadı və ölkə iyirmiyə yaxın kiçik xanlığa parçalandı — Qarabağ, Şəki, Gəncə, Quba, Bakı, Şamaxı (Şirvan), Dərbənd, Naxçıvan, İrəvan və başqaları. Hər xanlığın öz xanı, öz qoşunu və öz sərhədləri var idi, amma onları bir araya gətirən ümumi mərkəz yox idi. Xanlar tez-tez torpaq və sərhəd üstündə bir-biri ilə vuruşur, bəzən isə xarici dövlətlərdən — Rusiyadan və ya İrandan kömək istəyirdilər. Bu pərakəndəlik ölkəni zəiflədirdi, çünki kiçik xanlıqların ayrı-ayrılıqdakı gücü xarici təhlükəyə qarşı dayanmağa çatmırdı. Elə buna görə də xalq arasında «Birlik yoxdursa, dirilik də yoxdur» fikri yaşayırdı — yəni xalq yalnız birləşəndə sağ qala və inkişaf edə bilər. Qubalı Fətəli xan bu həqiqəti anlayan ilk hökmdarlardan biri idi və bir sıra xanlıqları öz hakimiyyəti altında birləşdirməyə çalışdı.
Məsələn: Fətəli xan Quba xanlığından başlayaraq Dərbənd, Salyan, Şamaxı (Şirvan) və Bakı xanlıqlarını öz hakimiyyəti altında topladı, lakin onun ölümündən sonra bu birlik yenidən dağıldı.
Əsas terminlər
| Sıra | Xanlığın adı | Əhəmiyyəti |
|---|---|---|
| 1 | Quba | Fətəli xanın öz xanlığı — birləşmə buradan başladı |
| 2 | Dərbənd | Şimalda mühüm strateji xanlıq |
| 3 | Salyan | Xəzər sahilində yerləşən xanlıq |
| 4 | Şamaxı (Şirvan) | Mərkəzi Azərbaycanda böyük xanlıq |
| 5 | Bakı | Xəzər sahilində mühüm liman xanlığı |
Qubalı Fətəli xanın öz hakimiyyəti altında birləşdirdiyi xanlıqlar. Onun ölümündən sonra bu birlik yenidən dağıldı.
- 1Səbəb: İki qonşu xanlıq arasında torpaq və ya sərhəd mübahisəsi yaranırdı. Hər xan öz sərhədlərini genişləndirmək istəyirdi.
- 2Döyüş: Hər iki xan öz qoşununu toplayır və döyüş başlayırdı. Vahid mərkəz olmadığı üçün heç kim onları dayandıra bilmirdi.
- 3Xarici kömək: Bəzi xanlar təkbaşına qalib gələ bilməyəcəklərini anlayıb Rusiyadan və ya İrandan kömək istəyirdilər. Bu isə ölkəni daha da zəiflədirdi.
- 4Nəticə: Daimi müharibələr bütün xanlıqları zəiflədirdi. Kiçik xanlıqların ayrı-ayrılıqdakı gücü xarici təhlükəyə qarşı dayanmağa çatmırdı.
Səhv: Xanlıqlar dövründə Azərbaycan vahid dövlət idi. Əslində isə vahid mərkəzi hakimiyyət yox idi — hər xanlığın öz xanı, öz qoşunu və öz sərhədləri var idi. Ölkə iyirmiyə yaxın kiçik xanlığa parçalanmışdı.
Diqqət: Xanlıqlar arasındakı parçalanma təkcə daxili problem deyildi. Xanların xarici dövlətlərdən (Rusiya, İran) kömək istəməsi Azərbaycanı kənar müdaxilələrə açıq hala gətirirdi. Bu, gələcəkdə ölkənin müstəqilliyini itirməsinə səbəb olan amillərdən biri oldu.
Qaydalar
- 1Nadir şahın ölümündən (1747) sonra Azərbaycan iyirmiyə yaxın kiçik xanlığa parçalandı.
- 2Hər xanlığın öz xanı, öz qoşunu və sərhədləri var idi, lakin ölkədə vahid mərkəzi hakimiyyət yox idi.
- 3Xanlıqlar arasında tez-tez torpaq və sərhəd üstündə müharibələr gedirdi.
- 4Qubalı Fətəli xan bir sıra xanlıqları (Dərbənd, Salyan, Şamaxı, Bakı) öz hakimiyyəti altında birləşdirməyə çalışdı.
- 5Birliyin olmaması Azərbaycanı xarici təhlükələr qarşısında zəif və müdafiəsiz qoyurdu.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir