Həsən padşah Bayandur
Uzun Həsən və Ağqoyunlu dövləti.
XV əsrdə Azərbaycan ərazisində Ağqoyunlu dövləti mövcud olmuşdur. Bu dövlətin ən güclü hökmdarı Bayandur nəslindən olan Uzun Həsən — Həsən padşah idi. Uzun Həsən uzun sürən mübarizədən sonra rəqib Qaraqoyunlu dövlətini məğlub edərək bütün hakimiyyəti öz əlinə aldı və Təbriz şəhərini Ağqoyunlu dövlətinin paytaxtı elan etdi. O, mərkəzləşmiş, güclü bir dövlət qurmağa çalışırdı: ölkədə asayişi bərpa etmək, vergiləri nizama salmaq və məmurların özbaşınalığının qarşısını almaq üçün «Qanunnamə» adlanan qanun toplusu tərtib etdirdi; bu qanunlardan sonralar Osmanlı və Səfəvi dövlətləri də istifadə etmişdir. Uzun Həsən elm və mədəniyyətə də böyük diqqət yetirir, alim və sənətkarları himayə edirdi. Onun anası Sara xatun isə dövrünün məşhur diplomatlarından biri idi — mühüm siyasi məsələlərdə, o cümlədən Osmanlı sultanı ilə aparılan danışıqlarda fəal iştirak edirdi.
Məsələn: Uzun Həsən Qaraqoyunluları məğlub edib Təbrizi paytaxt etdikdən sonra ədalətli idarəçilik üçün «Qanunnamə» adlı qanun toplusu tərtib etdirmişdir.
Əsas terminlər
| Fəaliyyət sahəsi | Görülən işlər | Nəticə |
|---|---|---|
| Hərbi mübarizə | Qaraqoyunlu dövləti ilə uzun sürən mübarizə aparmışdır | Qaraqoyunlular məğlub edilmiş, hakimiyyət Uzun Həsənin əlinə keçmişdir |
| Dövlət idarəçiliyi | Təbriz şəhərini Ağqoyunlu dövlətinin paytaxtı elan etmiş, mərkəzləşmiş güclü dövlət qurmağa çalışmışdır | Ölkədə asayiş bərpa olunmuş, vergilər nizama salınmışdır |
| Qanunvericilik | Vergiləri nizama salmaq və məmurların özbaşınalığının qarşısını almaq üçün «Qanunnamə» adlı qanun toplusu tərtib etdirmişdir | Qanunlar sonralar Osmanlı və Səfəvi dövlətləri tərəfindən də istifadə edilmişdir |
| Elm və mədəniyyət | Alim və sənətkarları himayə etmiş, elm və mədəniyyətə böyük diqqət yetirmişdir | Dövrün mədəni inkişafına töhfə vermişdir |
Uzun Həsənin Ağqoyunlu dövlətində həyata keçirdiyi əsas islahatlar və fəaliyyət istiqamətləri
- 1İlkin vəziyyət: XV əsrdə Azərbaycan ərazisində Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu dövlətləri arasında rəqabət mövcud idi.
- 2Mübarizə: Bayandur nəslindən olan Uzun Həsən rəqib Qaraqoyunlu dövlətinə qarşı uzun sürən hərbi mübarizə aparmışdır.
- 3Qələbə: Uzun Həsən Qaraqoyunlu dövlətini məğlub edərək bütün hakimiyyəti öz əlinə almışdır.
- 4Paytaxt: Təbriz şəhərini Ağqoyunlu dövlətinin paytaxtı elan etmişdir.
- 5İdarəçilik: Mərkəzləşmiş güclü dövlət qurmaq üçün «Qanunnamə» adlı qanun toplusu tərtib etdirmiş, vergiləri nizama salmışdır.
Səhv: Şagirdlər çox vaxt Ağqoyunlu ilə Qaraqoyunlu dövlətlərini qarışdırırlar. Unutmayın: Uzun Həsən AĞqoyunlu hökmdarıdır, onun məğlub etdiyi rəqib isə QARAqoyunlu dövlətidir.
Yadda saxlayın: Uzun Həsənin üç əsas xidməti — Qaraqoyunluları məğlub etməsi, Təbrizi paytaxt elan etməsi və «Qanunnamə» qanun toplusunu tərtib etdirməsidir. Anası Sara xatun isə məşhur diplomat kimi tarixə düşmüşdür.
Qaydalar
- 1Uzun Həsən (Həsən padşah) Bayandur nəslindən olub, XV əsrdə Ağqoyunlu dövlətinin ən güclü hökmdarı olmuşdur.
- 2Uzun Həsən Qaraqoyunlu dövlətini məğlub edərək Təbriz şəhərini Ağqoyunlu dövlətinin paytaxtı elan etmişdir.
- 3Uzun Həsən vergiləri nizama salmaq və ədalətli idarəçilik qurmaq üçün «Qanunnamə» adlı qanun toplusu tərtib etdirmişdir.
- 4Uzun Həsən mərkəzləşmiş güclü dövlət qurmuş, elm və mədəniyyətə himayədarlıq göstərmişdir.
- 5Uzun Həsənin anası Sara xatun məşhur diplomat olmuş, mühüm siyasi danışıqlarda — o cümlədən Osmanlı sultanı ilə — iştirak etmişdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir