hist5-2.4· II Bölmə: Azərbaycan dövlətləri· ~13 dəq

Atabəy Şəmsəddin Eldəniz

Eldənizlər (Atabəylər) dövləti.

XII əsrdə Azərbaycan tarixində güclü və çiçəklənən yeni bir dövlət — Eldənizlər (Atabəylər) dövləti yarandı. Bu dövlətin banisi qıpçaq əsilli Şəmsəddin Eldəniz idi; o, gənc yaşlarında Səlcuq sultanının sarayında qulam (xidmətçi) kimi başlamış, zəkası və bacarığı sayəsində yüksələrək ATABƏY (gənc hökmdarın himayədarı və faktiki idarəçisi) rütbəsinə çatmışdır. O, Möminə Xatun adlı nüfuzlu bir xanımla evlənərək öz mövqeyini daha da möhkəmləndirmişdir. Şəmsəddin Eldəniz dövləti güclənərək Azərbaycan, Arran və Şirvan kimi geniş əraziləri öz hakimiyyəti altında birləşdirdi; onun paytaxtı Naxçıvan şəhəri idi, sonrakı hökmdar dövründə isə Təbriz də dövlətin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildi. Bu dövr Azərbaycan mədəniyyətinin çiçəkləndiyi zaman kimi tanınır — məhz bu illərdə böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi yaşayıb-yaratmışdır. Naxçıvanda inşa edilmiş Möminə Xatun türbəsi də Eldənizlər dövrünün ən dəyərli memarlıq incilərindən biridir.

📌Nümunə

Məsələn: Şəmsəddin Eldəniz vaxtilə sadə bir qulam olsa da, ağlı və bacarığı ilə Azərbaycanın ən qüdrətli hökmdarlarından birinə çevrildi və özündən sonra güclü bir dövlət qoyub getdi — bu, onun tarixi əhəmiyyətini göstərir.

Əsas terminlər

Atabəy — Gənc hökmdarın himayədarı və faktiki idarəçisi olan yüksək titul.
Şəmsəddin Eldəniz — Qıpçaq əsilli sərkərdə, Eldənizlər (Atabəylər) dövlətinin banisi.
Qulam — Səlcuq sultanının sarayında xidmətçi; Şəmsəddin Eldəniz gəncliyində bu vəzifədən başlamışdır.
Möminə Xatun — Şəmsəddin Eldənizin həyat yoldaşı olan nüfuzlu xanım; onun şərəfinə Naxçıvanda türbə inşa edilmişdir.
Naxçıvan — Şəmsəddin Eldəniz dövründə Eldənizlər dövlətinin paytaxtı.
Eldənizlər (Atabəylər) dövləti — XII əsrdə Azərbaycanda yaranmış, Azərbaycan, Arran və Şirvan ərazilərini birləşdirən güclü dövlət.
Eldənizlər dövlətinin əsas məlumatları
XüsusiyyətMəlumat
BanisiŞəmsəddin Eldəniz (qıpçaq əsilli)
Yarandığı əsrXII əsr
PaytaxtNaxçıvan (sonrakı dövrdə Təbriz də mühüm mərkəz)
Birləşdirdiyi ərazilərAzərbaycan, Arran, Şirvan
Mədəni nailiyyətlərNizami Gəncəvi yaradıcılığı, Möminə Xatun türbəsi

Eldənizlər dövləti haqqında əsas faktlar

✎Şəmsəddin Eldənizin yüksəliş yolu
  1. 1Başlanğıc: Şəmsəddin Eldəniz gənc yaşlarında Səlcuq sultanının sarayında qulam (xidmətçi) kimi fəaliyyətə başladı.
  2. 2Yüksəliş: Zəkası və bacarığı sayəsində yüksələrək atabəy rütbəsinə çatdı.
  3. 3Mövqeyinin möhkəmlənməsi: Möminə Xatun adlı nüfuzlu bir xanımla evlənərək öz mövqeyini daha da gücləndirdi.
  4. 4Nəticə: Sadə bir qulam ikən ağlı və bacarığı ilə Azərbaycanın ən qüdrətli hökmdarlarından birinə çevrildi və özündən sonra güclü bir dövlət qoyub getdi.
🚫Tez-tez səhv

Səhv: "Atabəy" sözünü adi vali və ya sərkərdə ilə qarışdırmaq. Atabəy — gənc hökmdarın himayədarı və dövlətin faktiki idarəçisi olan xüsusi yüksək tituldur.

💡Qeyd

Yadda saxla: Eldənizlər dövrü Azərbaycan mədəniyyətinin çiçəklənmə dövrüdür — məhz bu illərdə Nizami Gəncəvi yaşayıb-yaratmış, Naxçıvanda Möminə Xatun türbəsi inşa edilmişdir.

Qaydalar

  1. 1Eldənizlər (Atabəylər) dövlətinin banisi qıpçaq əsilli Şəmsəddin Eldəniz idi; o, əvvəlcə qulam olmuş, sonra atabəy rütbəsinə yüksəlmişdir.
  2. 2«Atabəy» gənc hökmdarın himayədarı və faktiki idarəçisi olan yüksək titul deməkdir.
  3. 3Eldənizlər dövləti Azərbaycan, Arran və Şirvan kimi geniş əraziləri özündə birləşdirmişdir.
  4. 4Naxçıvan Şəmsəddin Eldəniz dövründə dövlətin paytaxtı idi; sonrakı hökmdar dövründə Təbriz də dövlətin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildi.
  5. 5Eldənizlər dövründə Azərbaycan mədəniyyəti çiçəkləndi — bu dövrdə Nizami Gəncəvi yaşamış, Naxçıvanda Möminə Xatun türbəsi inşa edilmişdir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq