Azərbaycanın qədim dövlətləri
Manna, Atropatena və Albaniya.
Azərbaycan ərazisində qədim dövrdə üç mühüm dövlət mövcud olmuşdur: Manna, Atropatena və Albaniya. Manna e.ə. IX əsrdə Urmiya gölü ətrafında — cənubi Azərbaycanda yaranmış, paytaxtı İzirtu şəhəri olmuş və qüdrətli qonşuları Assuriya və Urartu ilə uzun mübarizə aparmışdır; bu, Azərbaycan ərazisində yaranan ilk mərkəzləşmiş dövlət hesab olunur. Makedoniyalı İsgəndərin yürüşlərindən sonra onun imperiyası dağıldıqda, sərkərdə Atropat e.ə. IV əsrin sonunda cənubda Atropatena dövlətini yaratmışdır; paytaxtı Qazaka şəhəri idi və bəzi tarixçilərə görə «Azərbaycan» adı elə Atropatın adı ilə bağlıdır. Kür çayının şimalında isə Qafqaz Albaniyası dövləti mövcud olmuşdur; onun ilk paytaxtı Qəbələ, sonrakı paytaxtı isə Bərdə şəhəri olmuş, bu dövlətdə xristianlıq erkən — artıq IV əsrdə dövlət dini kimi qəbul edilmiş və özünəməxsus alban əlifbası yaranmışdır. Bu üç dövlətin yerini və paytaxtını dəqiq bilmək vacibdir.
Məsələn: Manna cənubda, paytaxtı İzirtu; Atropatena cənubda, paytaxtı Qazaka; Albaniya isə şimalda, ilk paytaxtı Qəbələ olmuşdur.
Əsas terminlər
| Dövlət | Yaranma dövrü | Ərazi | Paytaxt | Əsas xüsusiyyət |
|---|---|---|---|---|
| Manna | E.ə. IX əsr | Cənubi Azərbaycan (Urmiya gölü ətrafı) | İzirtu | İlk mərkəzləşmiş dövlət; Assuriya və Urartu ilə mübarizə |
| Atropatena | E.ə. IV əsrin sonu | Cənubi Azərbaycan | Qazaka | Atropat tərəfindən yaradılıb; "Azərbaycan" adının mənbəyi sayılır |
| Qafqaz Albaniyası | Qədim dövr | Şimal (Kür çayının şimalı) | Qəbələ (ilk), Bərdə (sonrakı) | IV əsrdə xristianlıq dövlət dini; alban əlifbası |
Cədvəl 1: Azərbaycan ərazisindəki üç qədim dövlətin əsas məlumatları
- 1Sual: Üç qədim dövlətin — Manna, Atropatena və Qafqaz Albaniyasının paytaxtlarını tapşırıqda düzgün qeyd edin. Hər bir dövlətin cənubda, yoxsa şimalda yerləşdiyini də göstərin.
- 2Həll: Manna cənubda yerləşir, paytaxtı İzirtudur. Atropatena da cənubda yerləşir, paytaxtı Qazakadır. Qafqaz Albaniyası isə şimalda (Kür çayının şimalında) yerləşir, ilk paytaxtı Qəbələ, sonrakı paytaxtı Bərdə olmuşdur.
- 3Yoxlama: Cənubda Manna (İzirtu) və Atropatena (Qazaka), şimalda Albaniya (Qəbələ, sonra Bərdə). Paytaxtları səhv salmamaq üçün cədvəldən istifadə edin.
Şagirdlər çox vaxt Manna ilə Atropatenanın paytaxtlarını qarışdırırlar: Mannanın paytaxtı İzirtu, Atropatenanın paytaxtı isə Qazakadır. Hər ikisi cənubda yerləşsə də, fərqli dövlətlərdir.
Üç dövlətin coğrafi yerini belə yadda saxlayın: cənubda iki dövlət — Manna və Atropatena; şimalda bir dövlət — Qafqaz Albaniyası. Xəritə üzərində təsəvvür etmək yadda saxlamağa kömək edir.
Qaydalar
- 1Manna dövləti e.ə. IX əsrdə Urmiya gölü ətrafında (cənubda) yaranmış, paytaxtı İzirtu olmuş və Assuriya ilə Urartuya qarşı mübarizə aparmışdır.
- 2Atropatena dövləti e.ə. IV əsrin sonunda, Makedoniyalı İsgəndərdən sonra sərkərdə Atropat tərəfindən cənubda yaradılmış, paytaxtı Qazaka olmuşdur.
- 3Bəzi tarixçilərə görə «Azərbaycan» adı sərkərdə Atropatın adı ilə bağlıdır.
- 4Qafqaz Albaniyası Kür çayının şimalında yaranmış, ilk paytaxtı Qəbələ, sonrakı paytaxtı isə Bərdə olmuşdur.
- 5Albaniyada xristianlıq artıq IV əsrdə dövlət dini elan edilmiş və özünəməxsus alban əlifbası mövcud olmuşdur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir