hist5-1.5· I Bölmə: Qədim Azərbaycan· ~13 dəq

Dövlətlər nə üçün lazımdır?

Dövlət anlayışı və ilk dövlət qurumları.

İnsanlar əvvəlcə kiçik tayfalar halında yaşayır, əmlak demək olar ki, ortaq idi. Zaman keçdikcə əkinçilik və maldarlıq inkişaf etdi, insanlar arasında əmlak bərabərsizliyi yarandı — bəziləri varlanır, bəziləri kasıblaşırdı. Tayfalar arasında torpaq, su və otlaq üstündə mübahisələr, həmçinin xarici hücumlardan qorunmaq zərurəti insanları vahid qaydalarla idarə olunmağa məcbur etdi. Beləliklə DÖVLƏT — müəyyən ərazidə yaşayan əhalini idarə edən, qanunlar qoyan, vergi toplayan və ordu saxlayaraq ölkəni müdafiə edən təşkilat — yarandı. Dövlətin başlıca əlamətləri bunlardır: müəyyən ərazi, həmin ərazidə yaşayan əhali, hakimiyyət (rəhbərlik), qanunlar, vergi sistemi və ordu. Azərbaycan ərazisində ilk dövlət qurumları da məhz tayfa ittifaqlarının birləşməsindən — e.ə. III-II minillikdə Aratta, Lullubi və Kuti kimi qurumların yaranması ilə formalaşmağa başlamışdır. Dövlət insanlara təhlükəsizlik, qayda-qanun və birlik gətirirdi.

📌Nümunə

Məsələn: e.ə. III-II minillikdə Azərbaycan ərazisindəki tayfalar xarici hücumlardan qorunmaq və ədalətli qaydalar qurmaq üçün birləşərək Aratta kimi ilk dövlət qurumlarını yaratmışlar.

Əsas terminlər

Dövlət — Müəyyən ərazidə yaşayan əhalini idarə edən, qanunlar qoyan, vergi toplayan və ordu saxlayaraq ölkəni müdafiə edən təşkilat.
Əmlak bərabərsizliyi — Cəmiyyətdə insanlar arasında var-dövlət fərqi: bəzilərinin varlanması, bəzilərinin isə kasıblaşması nəticəsində yaranan bərabərsizlik.
Tayfa ittifaqı — Bir neçə tayfanın xarici hücumlardan qorunmaq, torpaq və su mübahisələrini həll etmək üçün vahid qaydalarla birləşməsi.
Hakimiyyət — Dövləti idarə edən rəhbərlik; dövlətin başlıca əlamətlərindən biri.
Vergi — Dövlətin əhalidən topladığı məcburi ödəniş; dövlətin ordu və digər xidmətləri maliyyələşdirməsi üçün lazımdır.
Aratta — Azərbaycan ərazisində e.ə. III–II minillikdə tayfa ittifaqlarının birləşməsindən yaranmış ilk dövlət qurumlarından biri.
Dövlətin başlıca əlamətləri
Əlamətİzahı
ƏraziDövlətin yerləşdiyi müəyyən torpaq sahəsi
ƏhaliHəmin ərazidə yaşayan insanlar
HakimiyyətDövləti idarə edən rəhbərlik
QanunlarDövlətin qoyduğu hamı üçün məcburi qaydalar
Vergi sistemiƏhalidən toplanan məcburi ödənişlər
OrduDövləti xarici hücumlardan qoruyan silahlı qüvvə

Cədvəl 1: Dövlətin altı başlıca əlaməti və onların qısa izahı

✎Aratta dövlət qurumunun yaranması
  1. 1Şərait: E.ə. III–II minillikdə Azərbaycan ərazisindəki tayfalar torpaq, su və otlaq üstündə mübahisə edir, həmçinin xarici hücumlara məruz qalırdılar.
  2. 2Ehtiyac: Tayfalar xarici hücumlardan qorunmaq, mübahisələri ədalətli həll etmək və ümumi qaydalar qurmaq üçün vahid idarəetməyə ehtiyac duydular.
  3. 3Həll: Tayfa ittifaqları birləşərək Aratta adlı ilk dövlət qurumunu yaratdılar. Bu qurum əhaliyə təhlükəsizlik, qayda-qanun və birlik gətirdi.
🚫Tez-tez səhv

Dövlətlə tayfanı qarışdırmaq olmaz. Tayfa kiçik bir insan qrupudur, ortaq əmlaka əsaslanır. Dövlət isə müəyyən əraziyə, qanunlara, vergi sisteminə və orduya malik böyük bir təşkilatdır.

💡Qeyd

Dövlətin altı əsas əlamətini ardıcıllıqla yadda saxlamağa çalışın: ərazi, əhali, hakimiyyət, qanunlar, vergi və ordu. İmtahanda bu əlamətlərdən heç birini unutmayın — onların hər biri dövlətin bir funksiyasını göstərir.

Qaydalar

  1. 1Dövlət — müəyyən ərazidə yaşayan əhalini idarə edən, qanun qoyan və ordu ilə müdafiə edən təşkilatdır.
  2. 2Dövlətin başlıca əlamətləri: ərazi, əhali, hakimiyyət, qanunlar, vergi və ordudur.
  3. 3Cəmiyyətdə əmlak bərabərsizliyinin artması və tayfalar arasındakı münaqişələr idarəetməyə olan ehtiyacı gücləndirdi.
  4. 4Azərbaycan ərazisində ilk dövlət qurumları e.ə. III-II minillikdə tayfa ittifaqlarından (Aratta, Lullubi, Kuti kimi) yaranmışdır.
  5. 5Dövlət əhaliyə təhlükəsizlik, qayda-qanun və birlik təmin edir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq