Sözün sətirdən sətrə keçirilməsi
Hecaya görə söz bölgüsü qaydaları.
Yazıda bir söz sətrin sonuna tam sığmadıqda, onu sətirdən sətrə keçirmək lazım gəlir. Azərbaycan dilində söz sətirdən sətrə YALNIZ HECAYA görə keçirilir, hərflərin sayına görə yox: kitab sözü ki-tab, məktəb sözü mək-təb, müəllim sözü isə mü-əl-lim şəklində bölünür. Bunun üçün əvvəlcə sözdəki hecaların sayını (saitlərin sayına bərabərdir) müəyyənləşdirmək, sonra isə hər hecanın sərhədini tapmaq lazımdır. Bir sıra mühüm qaydalara riayət olunmalıdır: təkhecalı sözlər (dost, göz, il) heç vaxt bölünmür; heca bölgüsündə tək bir hərf (xüsusilə tək sait) sətirdə tək qalmamalı və ya tək sətrə keçməməlidir, ona görə «ana» sözü bölünmür; sözdə iki samit yanaşı gəldikdə (məsələn qoşa samit), onlar iki heca arasında ayrılır: əl-lər, his-siz. Hər hecada mütləq bir sait səs olmalıdır — sait olmadan heca yaranmaz. Bu qaydalara əməl etməklə söz düzgün, oxunaqlı şəkildə sətirdən sətrə keçirilir.
Əsas terminlər
| Söz | Heca bölgüsü | Hecaların sayı |
|---|---|---|
| kitab | ki-tab | 2 |
| məktəb | mək-təb | 2 |
| dəftər | dəf-tər | 2 |
| müəllim | mü-əl-lim | 3 |
| əllər | əl-lər | 2 |
| torpaq | tor-paq | 2 |
Hecaların sayı sözdəki saitlərin sayına bərabərdir.
| Söz | Yanlış cəhd | Səbəb / düzgün qayda |
|---|---|---|
| ana | a-na | Tək «a» sətirdə tək qalır — söz ümumiyyətlə bölünmür |
| dost | dos-t | Təkhecalı söz — heç bölünmür |
| əllər | əll-ər | Qoşa samit «ll» bir hecada saxlanılıb, düzgünü əl-lər |
| ulduz | u-lduz | Tək «u» sətirdə tək qalır, düzgünü ul-duz |
Bu xətalar ən çox tək hərf qalması və qoşa samitin bölünməməsi ilə bağlıdır.
- 1Addım 1 — Saitləri say: müəllim sözündə 3 sait var: ü, ə, i → deməli 3 heca olacaq.
- 2Addım 2 — Hecalara ayır: Qoşa samit «ll» iki heca arasında bölünür: mü-əl-lim.
- 3Addım 3 — Yoxla: Hər hecada bir sait var (mü, əl, lim) və heç bir heca tək hərfdən ibarət deyil, buna görə söz düzgün bölünüb: mü-əl-lim.
- 1Addım 1 — Heca bölgüsünü apar: ana sözündə 2 sait var (a, a) → 2 heca: a-na.
- 2Addım 2 — Qaydanı yoxla: Birinci heca «a» tək bir sait hərfindən ibarətdir.
- 3Addım 3 — Nəticə çıxar: Əgər «a-» sətrin sonunda, «na» isə növbəti sətirdə qalsa, tək hərf sətirdə tək qalar — bu, qaydaya ziddir. Buna görə «ana» sözü sətirdən sətrə keçirilmir, bütöv sətirdə yazılır.
- 1Addım 1 — Sözü hecalara ayır: əllər sözündə 2 sait var (ə, ə) → 2 heca.
- 2Addım 2 — Qoşa samitə diqqət et: «ll» iki hecanın sərhədindədir; hər «l» öz hecasında qalır — biri əvvəlki, biri sonrakı hecada.
- 3Addım 3 — Nəticə: Söz «əl-lər» şəklində bölünür və bu formada sətirdən sətrə keçirilə bilər.
Sözü hecalara ayırmaq üçün əvvəlcə saitlərin sayını hesabla — bir sözdə neçə sait varsa, bir o qədər heca var.
Ümumi xəta: sözü ixtiyari yerdən, məsələn hərflərin sayına görə bölmək. Söz YALNIZ heca sərhədində bölünə bilər, əks halda söz təhrif olunur (məsələn «kitab» sözünü «kit-ab» yox, «ki-tab» bölmək lazımdır).
Təkhecalı sözləri (dost, göz, il, quş, tor) sətirdən sətrə keçirmək olmaz — onlar bütöv sətirdə qalmalıdır, hətta sətrə sığmasa belə.
Sətirdən sətrə keçirmə zamanı sözün qalan hissəsinin sonunda defis (-) işarəsi qoyulur, məsələn: mək- (sətrin sonu) / təb (yeni sətir).
Qaydalar
- 1Söz sətirdən sətrə YALNIZ hecaya görə keçirilir, hərflərin sayına görə yox: ki-tab, mək-təb.
- 2Bir hecadan (təkhecalı) ibarət söz sətirdən sətrə keçirilə bilməz: dost, göz, il.
- 3Hecanın tərkibində tək bir hərf (xüsusilə tək sait) sətirdə tək qalmamalı və ya tək sətrə keçməməlidir: «ana» sözü buna görə bölünmür.
- 4Sözdə iki samit yanaşı gəldikdə (qoşa və ya fərqli), onlar iki heca arasında bölünür: əl-lər, his-siz, dəf-tər, bay-raq.
- 5Sözdə tək samit iki sait arasında olduqda, o, özündən sonrakı hecaya keçir: ki-tab (t → tab hecası), ka-ğız (ğ → ğız hecası).
- 6Hər hecada mütləq bir sait səs olmalıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir