Aromatik karbohidrogenlər: benzol

Əsas terminlər

Arenlər (aromatik karbohidrogenlər) — Tərkibində benzol halqası olan üzvi birləşmələrdir; ümumi formulu $C_nH_{2n-6}$ ( $n \ge 6$ ).

Benzol — Molekul formulu $C_6H_6$ olan ən sadə arendir. Müstəvi altıbucaqlı quruluşa malikdir, bütün $\text{C–C}$ rabitələri $0.140\ \text{nm}$ bərabər uzunluqdadır.

Delokallaşma — 6 $\pi$ elektronunun bütün benzol halqası boyunca bərabər yayılması; tək və ikiqat rabitələr arasında aralıq vəziyyət yaradır. Aromatik sistemin əsas xüsusiyyətidir.

$\text{sp}^2$ hibridləşmə — Benzolda hər karbon atomunun hibridləşmə növü. Hər karbon üç $\sigma$ rabitəsi əmələ gətirir, hibridləşmədə iştirak etməyən bir $p$-orbitalı isə ümumi $\pi$-buluduna qoşulur.

Aromatik sabitlik — $\pi$ elektronlarının delokallaşması nəticəsində benzol halqasının əlavə sabitliyi. Bu səbəbdən benzol üçün əvəzetmə reaksiyaları birləşmə reaksiyalarına nisbətən üstünlük təşkil edir.

Əvəzetmə reaksiyası — Benzol halqasındakı bir və ya bir neçə hidrogen atomunun başqa atom və ya qrupla əvəz olunduğu reaksiya növü. Halogenləşmə, nitroləşmə buna misaldır.