Fotosintez və xemosintez
Fotosintezin fazaları, xemosintez.
Avtotrof orqanizmlər üzvi maddəni özləri sintez edə bilən yeganə istehsalçılardır. Fotosintez — yaşıl bitkilərin xloroplastlarında baş verən, işıq enerjisi vasitəsilə qeyri-üzvi maddələrdən (6CO₂ + 6H₂O) üzvi maddə (C₆H₁₂O₆) və oksigen (6O₂) əmələ gəlməsi prosesidir. Proses iki ardıcıl fazadan ibarətdir: işıq fazası tilakoid membranında gedir — burada suyun fotolizi nəticəsində O₂ ayrılır, ATF və NADF·H sintez olunur; qaranlıq faza isə xloroplastın stromasında baş verir, işıq tələb etmir, CO₂ fiksasiyası və Kalvin dövrü ilə qlükoza yaranır. Vacib bir məqam: ayrılan O₂ CO₂-dən deyil, suyun (H₂O) parçalanmasından (fotolizindən) əmələ gəlir. Xemosintez prosesi isə yalnız bəzi bakteriyalara (nitrifikasiyaedici, kükürd, dəmir bakteriyaları) xasdır — onlar işıq olmadan qeyri-üzvi maddələrin oksidləşmə enerjisindən istifadə edərək üzvi maddə sintez edirlər.
Məsələn, nitrifikasiyaedici bakteriyalar NH₃-ü oksidləşdirərək aldıqları enerji ilə CO₂-dən üzvi maddə sintez edirlər.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | İşıq fazası | Qaranlıq faza |
|---|---|---|
| Baş verdiyi yer | Tilakoid membranı | Xloroplastın stroması |
| İşığa tələbat | İşıq tələb edir | İşıq tələb etmir |
| Əsas proses | Suyun fotolizi | CO₂ fiksasiyası və Kalvin dövrü |
| Əmələ gələn maddələr | O₂, ATF, NADF·H | Qlükoza (C₆H₁₂O₆) |
| Ardıcıllıq | Birinci (əvvəl) | İkinci (sonra) |
Fotosintezin iki ardıcıl fazasının əsas fərqləndirici xüsusiyyətləri
- 1Məsələnin qoyuluşu: Fotosintez və xemosintez arasındakı əsas oxşarlıq və fərqi müəyyən et.
- 2Oxşarlığın tapılması: Hər ikisi avtotrof qidalanma növüdür — yəni hər iki prosesdə orqanizmlər qeyri-üzvi maddələrdən (CO₂ və H₂O) üzvi maddə sintez edirlər.
- 3Fərqin tapılması: Enerji mənbəyi tamamilə fərqlidir: fotosintezdə enerji mənbəyi işıq enerjisidir, xemosintezdə isə qeyri-üzvi maddələrin (məsələn, NH₃-ün nitrifikasiyaedici bakteriyalar tərəfindən) oksidləşməsindən alınan kimyəvi enerjidir.
- 4Əhatə dairəsinin müqayisəsi: Fotosintez yaşıl bitkilərdə (xloroplastlarda) baş verir. Xemosintez isə yalnız bəzi bakteriyalara (nitrifikasiyaedici, kükürd, dəmir bakteriyaları) xasdır.
Ən çox qarışıq salınan fakt: fotosintez zamanı ayrılan oksigen (O₂) karbon qazından (CO₂) deyil, suyun (H₂O) fotolizindən əmələ gəlir. CO₂ yalnız qaranlıq fazada qlükoza sintezi üçün istifadə olunur.
Yadda saxlamaq üçün: işıq fazası = tilakoid membranı (T hərfi ilə), qaranlıq faza = stroma (S hərfi ilə). İşıq fazası olmadan qaranlıq faza başlaya bilməz — çünki qaranlıq fazada istifadə olunan ATF və NADF·H məhz işıq fazasında sintez olunur.
Qaydalar
- 1Fotosintez xloroplastda baş verir: işıq fazası tilakoid membranında (O₂ ayrılır, ATF + NADF·H yaranır), qaranlıq faza stromada (CO₂ fiksasiyası, qlükoza sintezi).
- 2Fotosintezdə ayrılan O₂ CO₂-dən yox, H₂O-nun fotolizindən əmələ gəlir — bu ən çox qarışıq salınan faktdır.
- 3Ümumi fotosintez tənliyi: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ (işıq enerjisi və xlorofil iştirakı ilə).
- 4Xemosintez — işıqsız, qeyri-üzvi maddələrin oksidləşmə enerjisi ilə üzvi maddə sintezi; yalnız bəzi bakteriyalara (nitrifikasiyaedici, kükürd, dəmir) xasdır.
- 5Həm fotosintez, həm xemosintez avtotrof qidalanma növüdür, lakin enerji mənbəyi fərqlidir: fotosintezdə — işıq enerjisi, xemosintezdə — kimyəvi oksidləşmə enerjisi.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir