eg3l-5.4· Fəsil 5: XX əsr və müasir ədəbiyyat· ~15 dəq

Səməd Vurğun və müasir dövr

Səməd Vurğunun həyatı və yaradıcılığı («Komsomol poeması», «Vaqif» mənzum dramı, «Azərbaycan» şeiri, «Dağlar»), Azərbaycanın ilk xalq şairi statusu və XX əsr müasir dövr imzaları: Bəxtiyar Vahabzadə, Rəsul Rza, Mehdi Hüseyn, Mikayıl Müşfiq.

Səməd Vurğun (1906-1956) Qazaxda doğulmuş, Azərbaycanın ilk «xalq şairi» fəxri adına layiq görülmüş görkəmli sənətkardır. Onun yaradıcılığında «Komsomol poeması», xalq şairi Molla Pənah Vaqif haqqında yazdığı «Vaqif» mənzum tarixi dramı və vətənpərvərlik nümunəsi olan «Azərbaycan» şeiri («El bilir ki, sən mənimsən...») mərkəzi yer tutur. «Dağlar» qoşması, «Ananın öyüdü», «Muğan», «Aslan qayası» və «Zəncinin arzuları» kimi əsərləri onun lirikasını və epik düşüncəsini birləşdirir. XX əsr müasir dövründə Bəxtiyar Vahabzadə (1925-2009) «Gülüstan» poeması (1959) ilə Azərbaycanın iki yerə bölünməsi faciəsini, Rəsul Rza (1910-1981) isə sərbəst şeirin ustası kimi «Rənglər» silsiləsi ilə tanınır. Nasir Mehdi Hüseyn (1909-1965) «Odlu qılınc» tarixi romanını, repressiya qurbanı Mikayıl Müşfiq (1908-1938) isə «Yenə o bağ olaydı» və «Tar» şeirlərini yazmışdır. Nümunə: Səməd Vurğunun «Azərbaycan» şeirindəki «El bilir ki, sən mənimsən, / Yurdum, yuvam, məskənimsən» misraları onun vətənə bağlılığının parlaq ifadəsidir.

Əsas terminlər

lirik-epik şeir — Həm lirik duyğunu, həm də epik (hadisəli, süjetli) təsviri birləşdirən şeir növü; poema bu növün başlıca nümunəsidir.
poema — Geniş həcmli, süjetli lirik-epik şeir əsəri; «Komsomol poeması» (Səməd Vurğun) və «Gülüstan» (Bəxtiyar Vahabzadə) bu janrdadır.
mənzum dram — Şeirlə (nəzmlə) yazılmış dram əsəri; Səməd Vurğunun «Vaqif» əsəri mənzum tarixi dramdır.
heca — Xalq şeirinin əsaslandığı vəzn; qoşma, gəraylı kimi xalq şeiri formaları heca vəznindədir. Səməd Vurğun bu ənənəni yazılı poeziyaya gətirmişdir.
sərbəst şeir — Sabit vəzn və qafiyə qaydalarına tabe olmayan şeir forması; Rəsul Rza Azərbaycan sərbəst şeirinin ustasıdır («Rənglər» silsiləsi).
qoşma — Heca vəznli xalq şeiri forması; Səməd Vurğunun «Dağlar» əsəri qoşma şəklində yazılmışdır.
Əsər — Müəllif uyğunluğu
ƏsərMüəllif
«Azərbaycan»Səməd Vurğun
«Vaqif»Səməd Vurğun
«Komsomol poeması»Səməd Vurğun
«Gülüstan»Bəxtiyar Vahabzadə
«Rənglər»Rəsul Rza
«Odlu qılınc»Mehdi Hüseyn
Şairlər və əsas cəhətlər
SənətkarYaşadığı illərƏsas cəhət
Səməd Vurğun1906-1956Azərbaycanın ilk xalq şairi; heca (qoşma) və mənzum dram
Rəsul Rza1910-1981Sərbəst şeirin ustası; «Rənglər» silsiləsi
Bəxtiyar Vahabzadə1925-2009Xalq şairi; «Gülüstan» poeması (1959)
Mikayıl Müşfiq1908-19381937-38-ci il repressiyasının qurbanı şair
Mehdi Hüseyn1909-1965Nasir; «Odlu qılınc» tarixi romanı
✎Səməd Vurğun yaradıcılığının xüsusiyyəti
  1. 1İlk xalq şairi: Qazaxda doğulmuş Səməd Vurğun (1906-1956) Azərbaycanda «xalq şairi» fəxri adına ilk dəfə layiq görülən sənətkardır.
  2. 2Xalq şeiri ənənəsi: O, qoşma və gəraylı kimi heca vəznli xalq şeiri formalarını yüksək sənətkarlıqla yazılı poeziyaya gətirmişdir; «Dağlar» qoşma şəklindədir.
  3. 3Lirik və epik birlik: «Azərbaycan» şeiri («El bilir ki, sən mənimsən...») vətən sevgisini, «Komsomol poeması» isə epik düşüncəni təcəssüm etdirir.
  4. 4Mənzum dram: Şair Molla Pənah Vaqif haqqında yazdığı «Vaqif» mənzum tarixi dramı onun dramaturgiyasının zirvəsidir.
✎Əsər-müəllif uyğunluğunu necə təyin etməli
  1. 1Janrı müəyyənləşdir: Əvvəlcə əsərin janrına bax: «Vaqif» mənzum dram, «Gülüstan» və «Komsomol poeması» poema, «Rənglər» sərbəst şeir silsiləsi, «Odlu qılınc» tarixi romandır.
  2. 2Müəllifi janrla əlaqələndir: Mənzum dram və heca şeiri Səməd Vurğuna, sərbəst şeir Rəsul Rzaya, tarixi roman (nəsr) Mehdi Hüseynə aiddir.
  3. 3Yoxla: «Gülüstan»ı Bəxtiyar Vahabzadəyə, «Vaqif»i və «Komsomol poeması»nı Səməd Vurğuna, «Rənglər»i Rəsul Rzaya bağla — bu, mənbədə təsdiqlənən düzgün cütlüklərdir.
🚫Tez-tez səhv

«Vaqif» mənzum tarixi dramı Səməd Vurğunundur — Rəsul Rzanın və ya başqasının deyil. Onu «Gülüstan» poeması ilə qarışdırma: «Gülüstan» Bəxtiyar Vahabzadənindir.

⚠️Diqqət

İlk xalq şairi məhz Səməd Vurğundur. Bəxtiyar Vahabzadə də xalq şairi adını daşıyır, lakin bu adı ilk dəfə alan Vurğun olmuşdur.

🚫Tez-tez səhv

Rəsul Rza sərbəst şeirin ustasıdır («Rənglər»), Səməd Vurğun isə heca (qoşma, gəraylı) ənənəsi ilə yazır. Sərbəst şeir nümunəsi soruşulanda Vurğunu yox, Rəsul Rzanı seç.

🚫Tez-tez səhv

«Gülüstan» poemasının müəllifi Bəxtiyar Vahabzadədir — Səməd Vurğun və ya Rəsul Rza deyil. «Komsomol poeması» və «Vaqif» isə Vurğunundur.

Qaydalar

  1. 1Səməd Vurğun (1906-1956) Qazaxda doğulmuş, Azərbaycanın ilk «xalq şairi» fəxri adını almış şairdir; «Komsomol poeması», «Azərbaycan» şeiri («El bilir ki, sən mənimsən...») və «Dağlar» qoşması onundur.
  2. 2«Vaqif» Səməd Vurğunun şair Molla Pənah Vaqif haqqında yazdığı mənzum (şeirlə yazılmış) tarixi dramdır.
  3. 3Bəxtiyar Vahabzadə (1925-2009) xalq şairidir; «Gülüstan» poeması (1959) Gülüstan müqaviləsini və Azərbaycanın bölünməsini mövzu götürür.
  4. 4Rəsul Rza (1910-1981) Azərbaycan sərbəst şeirinin ustasıdır; «Rənglər» silsiləsi ilə tanınır.
  5. 5Mehdi Hüseyn (1909-1965) nasirdir; «Odlu qılınc» tarixi romanının və ədəbi tənqid əsərlərinin müəllifidir.
  6. 6Mikayıl Müşfiq (1908-1938) 1937-38-ci illər repressiyasının qurbanı olmuş şairdir; «Yenə o bağ olaydı» və «Tar» şeirləri ilə tanınır.

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq