eg3l-5.3· Fəsil 5: XX əsr və müasir ədəbiyyat· ~15 dəq

Hüseyn Cavid və Cəfər Cabbarlı

XX əsr Azərbaycan dramaturgiyasının iki nəhəngi: romantik mənzum faciə ustası Hüseyn Cavid və sovet dövrü dramaturgiyasının görkəmli nümayəndəsi Cəfər Cabbarlı.

Hüseyn Cavid (1882–1941) Naxçıvanda doğulmuş, Azərbaycan romantizminin lideri və mənzum (şeirlə yazılmış) faciə ustasıdır. Onun ən məşhur əsəri «İblis» (1918) mənzum faciəsidir; burada müharibənin dəhşətləri və şər qüvvə kimi İblis obrazı təsvir olunur. Cavidin digər əsərləri «Şeyx Sənan», «Ana», «Maral», «Topal Teymur», «Səyavuş» və «Xəyyam»dır; 1937-ci il repressiyasının qurbanı olmuş, Sibirdə (İrkutskda) vəfat etmişdir. Cəfər Cabbarlı (1899–1934) isə Xızıda doğulmuş, sovet dövrü dramaturgiyasının görkəmli nümayəndəsidir; əsasən realist üslubda yazmışdır. Onun «Aydın», «Oqtay Eloğlu», «Od gəlini», «Sevil», «Almaz», «1905-ci ildə» və «Yaşar» pyesləri, eləcə də «Ana», «Sevdiyim», «Azərbaycan bayrağına» şeirləri tanınmışdır. Nümunə: «İblis» mənzum faciəsi Hüseyn Cavidə, qadın azadlığı mövzusunda yazılmış «Sevil» pyesi isə Cəfər Cabbarlıya məxsusdur — bu əsərlər heç vaxt qarışdırılmamalıdır.

Əsas terminlər

faciə — Dramatik əsər növü; qəhrəmanın həlledici, çox vaxt ölümlə nəticələnən mübarizəsini təsvir edir. Hüseyn Cavidin «İblis», «Şeyx Sənan», «Maral» əsərləri faciə janrındadır.
dram — Səhnədə tamaşa üçün yazılan ədəbi növ (pyes). Cəfər Cabbarlı sovet dövrü dramaturgiyasının görkəmli nümayəndəsi kimi «Sevil», «Almaz», «Aydın» dramlarını yaratmışdır.
romantizm — Yüksək hiss, ideal və xəyalı önə çəkən ədəbi cərəyan. Hüseyn Cavid Azərbaycan ədəbiyyatında romantizmin lideri sayılır.
mənzum faciə — Şeirlə (nəzmlə) yazılmış faciə. Hüseyn Cavidin yaradıcılığının əsas janr xüsusiyyətidir; «İblis», «Şeyx Sənan», «Xəyyam» buna misaldır.
obraz — Bədii əsərdə canlandırılan surət. Cavidin «İblis» faciəsində İblis şər qüvvəni təcəssüm etdirir; Cabbarlının «Sevil» pyesində Sevil köhnə düşüncədən azad olan yeni qadın obrazıdır.
dramaturgiya — Səhnə əsərləri (pyeslər) yazma sənəti və bu əsərlərin məcmusu. Həm Hüseyn Cavid, həm də Cəfər Cabbarlı XX əsr Azərbaycan dramaturgiyasının görkəmli nümayəndələridir.
Əsər və müəllif uyğunluğu
ƏsərMüəllif
«İblis»Hüseyn Cavid
«Şeyx Sənan»Hüseyn Cavid
«Səyavuş»Hüseyn Cavid
«Sevil»Cəfər Cabbarlı
«Almaz»Cəfər Cabbarlı
«Aydın»Cəfər Cabbarlı
«Od gəlini»Cəfər Cabbarlı
Hüseyn Cavid ilə Cəfər Cabbarlının müqayisəsi
ƏlamətHüseyn CavidCəfər Cabbarlı
İllər1882–19411899–1934
Doğum yeriNaxçıvanXızı
Cərəyan / üslubRomantizm (romantik mənzum faciə)Realist sovet dramları
Səciyyəvi janrMənzum faciəPyes (dram)
Nümunə əsər«İblis»«Sevil»
✎Əsərin müəllifini necə müəyyən etməli
  1. 1Sual: «Şeyx Sənan» mənzum faciəsinin müəllifi kimdir?
  2. 2Janrı tanı: Əsər mənzum (şeirlə yazılmış) faciədir. Mənzum faciə Hüseyn Cavidin səciyyəvi janrıdır.
  3. 3Nəticə: «Şeyx Sənan» Hüseyn Cavidin əsəridir. Cavidin digər mənzum faciələri «İblis» və «Xəyyam»dır.
✎Cavid yoxsa Cabbarlı: üsluba görə ayırma
  1. 1İki sənətkar: Cavid — Azərbaycan romantizminin lideri, mənzum faciə ustası; Cabbarlı — sovet dövrü dramaturgiyasının nümayəndəsi, realist dram müəllifi.
  2. 2Əsərə bax: «Sevil»: Mövzusu qadın azadlığıdır; baş qəhrəman Sevil köhnə düşüncədən azad olan yeni qadın obrazıdır. Bu, realist sovet dramıdır.
  3. 3Nəticə: «Sevil» Cəfər Cabbarlıya məxsusdur; «İblis» isə Hüseyn Cavidin mənzum faciəsidir — bu iki əsər heç vaxt qarışdırılmamalıdır.
🚫Tez-tez səhv

«İblis» və «Şeyx Sənan» Hüseyn Cavidindir; «Sevil» və «Almaz» isə Cəfər Cabbarlınındır. Bu əsərləri müəlliflər arasında qarışdırmaq abituriyentlərin ən tez-tez buraxdığı səhvdir.

⚠️Diqqət

«Aydın», «Oqtay Eloğlu», «Od gəlini», «Yaşar» və «1905-ci ildə» pyesləri Cabbarlınındır, Cavidin deyil. «Topal Teymur», «Maral», «Səyavuş», «Xəyyam» isə Hüseyn Cavidindir.

💡Qeyd

Tarixləri qarışdırma: Cavid 1882–1941, Cabbarlı 1899–1934. 1937 repressiyasının qurbanı yalnız Cavid olub və Sibirdə (İrkutskda) vəfat edib; Cabbarlı isə 1934-cü ildə vəfat etmişdir.

🚫Tez-tez səhv

Doğum yerini səhv salma: Cavid Naxçıvanda, Cabbarlı Xızıda doğulub. Romantik mənzum faciə = Cavid, realist dram = Cabbarlı — üslubu da yerini də heç vaxt yer dəyişdirmə.

Qaydalar

  1. 1Hüseyn Cavid (1882–1941) Naxçıvanda doğulub, Azərbaycan romantizminin lideri və mənzum faciə ustasıdır; 1937 repressiyasının qurbanı kimi Sibirdə (İrkutskda) vəfat edib.
  2. 2Cavidin əsərləri: «İblis» (1918, mənzum faciə), «Şeyx Sənan», «Ana», «Maral», «Topal Teymur», «Səyavuş», «Xəyyam».
  3. 3Cəfər Cabbarlı (1899–1934) Xızıda doğulub, sovet dövrü dramaturgiyasının görkəmli nümayəndəsi, daha çox realist üslubda yazan dramaturqdur.
  4. 4Cabbarlının əsərləri: «Aydın», «Oqtay Eloğlu», «Od gəlini», «Sevil», «Almaz», «1905-ci ildə», «Yaşar»; şeirləri: «Ana», «Sevdiyim», «Azərbaycan bayrağına».
  5. 5«Sevil» pyesinin əsas mövzusu qadın azadlığıdır; baş qəhrəman Sevil köhnə düşüncədən azad olan yeni qadın obrazıdır.
  6. 6Cavid — romantik və mənzum faciə yaradıcısı, Cabbarlı — realist sovet dramları müəllifidir; əsərləri bir-birinə qarışdırılmamalıdır («İblis» Cavidin, «Sevil» Cabbarlının əsəridir).

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq