Mirzə Ələkbər Sabir
XX əsr Azərbaycan satirik poeziyasının banisi; «Molla Nəsrəddin» jurnalında «Hophop» təxəllüsü, «Hophopnamə» toplusu və cəhalətə, geriliyə qarşı kəskin realist satira.
Mirzə Ələkbər Sabir (1862-1911) Şamaxıda doğulmuş böyük Azərbaycan satirik şairidir; əsl adı Ələkbər Zeynalabdin oğlu Tahirzadədir. O, XX əsr Azərbaycan satirik poeziyasının banisi sayılır və yaradıcılığı ictimai-siyasi məzmunlu realist satira üzərində qurulub. Sabir məşhur «Molla Nəsrəddin» satirik jurnalında «Hophop» təxəllüsü ilə yazırdı; onun satirik şeirləri «Hophopnamə» adlı topluda toplanmışdır (adı «Hophop» təxəllüsündən gəlir). Şair cəhaləti, dini fanatizmi, qadın hüquqsuzluğunu və cəmiyyətdəki geriliyi kəskin gülüş hədəfinə çevirmiş, əzilən fəhlə və kəndlilərə dərin rəğbət bəsləmişdir. Onun «Fəhlə, özünü sən də bir insanmı sanırsan?», «Neylərdin, ilahi?», «Millət necə tarac olur-olsun, nə işim var?!», «Beynəlmiləl» və «Oxutmuram, əl çəkin!» kimi satiraları geniş tanınır. Nümunə: «Sabiri Mirzə Cəlil ilə qarışdırmaq olmaz: Sabir şair-satirikdir, Mirzə Cəlil (Cəlil Məmmədquluzadə) isə nasir-dramaturqdur.»
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Məlumat |
|---|---|
| Tam ad | Mirzə Ələkbər Sabir; əsl adı Ələkbər Zeynalabdin oğlu Tahirzadə |
| İllər | 1862-1911 |
| Doğulduğu yer | Şamaxı |
| Təxəllüs | Hophop |
| Toplu | «Hophopnamə» (satirik şeirlər) |
| Jurnal | «Molla Nəsrəddin» (satirik ictimai jurnal) |
| Ədəbi mövqe | XX əsr Azərbaycan satirik poeziyasının banisi; realist satira |
| Hədəf | İzah |
|---|---|
| Cəhalət və gerilik | Cəmiyyətdəki nadanlıq və geriyədönük düşüncə kinayə ilə ifşa olunur. |
| Dini fanatizm | Dini təəssübkeşlik və mövhumat satira hədəfinə çevrilir. |
| Qadın hüquqsuzluğu | Qadın azadlığı məsələsi qaldırılır, hüquqsuzluq tənqid edilir. |
| Maarifə laqeydlik | «Oxutmuram, əl çəkin!»-də uşağı oxutmayan cahil ata ifşa olunur. |
| İctimai biganəlik | «Millət necə tarac olur-olsun, nə işim var?!»-da eqoist, laqeyd tip lağa qoyulur. |
| İstismarçı münasibət | «Fəhlə, özünü sən də bir insanmı sanırsan?»-da fəhləyə yuxarıdan baxan münasibət tənqid edilir. |
- 1Üsul: Sabir satiraların çoxunu mənfi tipin — cahil və ya istismarçının — dilindən yazır.
- 2Nümunə: «Millət necə tarac olur-olsun, nə işim var?!» adı biganə tipin öz ağzından deyilir.
- 3Məqsəd: Bu kinayə (ironiya) üsulu ilə tip öz sözləri ilə ifşa olunur; şair özü əsla biganə deyil.
- 1Kim danışır: Söz uşağı məktəbə buraxmayan cahil atanın dilindən verilir.
- 2Hədəf: Maarifə və təhsilə qarşı cəhalətli münasibət tənqid edilir.
- 3Nəticə: Sabir elmə qarşı deyil, cəhalətə qarşı çıxır və maarifçiliyi dəstəkləyir.
Sabiri Mirzə Cəlillə (Cəlil Məmmədquluzadə) qarışdırmayın: Sabir nəzm (şeir) yazan şair-satirikdir, Mirzə Cəlil isə nasir-dramaturqdur («Ölülər» onundur, Sabirin deyil).
«Hophopnamə» toplusunun adı «Hophop» təxəllüsündən yaranıb — əlaqə bu istiqamətdədir, təxəllüs toplunun adından deyil.
Sabirə aid satiraları («Beynəlmiləl», «Neylərdin, ilahi?», «Oxutmuram, əl çəkin!», «Fəhlə, özünü sən də bir insanmı sanırsan?») romantiklərin əsərləri ilə qarışdırmayın; «İblis», «Şeyx Sənan» Caviddir, «Ölülər» isə Mirzə Cəlilindir.
Satira adı çox vaxt kinayəlidir: şair tənqid etdiyi tipin sözünü onun öz dilindən verir, ona görə başlığı həqiqi məna kimi oxumayın.
Qaydalar
- 1Mirzə Ələkbər Sabir (1862-1911) Şamaxıda doğulub; əsl adı Ələkbər Zeynalabdin oğlu Tahirzadədir.
- 2Sabir böyük satirik şairdir və XX əsr Azərbaycan satirik poeziyasının banisi sayılır.
- 3«Molla Nəsrəddin» jurnalında «Hophop» təxəllüsü ilə yazmış, satiralarını «Hophopnamə» toplusunda toplamışdır.
- 4Məşhur satiraları: «Fəhlə, özünü sən də bir insanmı sanırsan?», «Neylərdin, ilahi?», «Millət necə tarac olur-olsun, nə işim var?!», «Beynəlmiləl», «Oxutmuram, əl çəkin!».
- 5Yaradıcılığının əsas mövzuları cəhalət, dini fanatizm, qadın hüquqsuzluğu və geriliyə qarşı kəskin satiradır; əzilən fəhlə-kəndliyə rəğbət bəsləyir.
- 6Sabir şairdir; onu nasir-dramaturq Mirzə Cəlillə (Cəlil Məmmədquluzadə) qarışdırmaq olmaz.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir