eg3l-5.5· Fəsil 5: XX əsr və müasir ədəbiyyat· ~13 dəq

Müasir nəsr: İlyas Əfəndiyev və Mir Cəlal

XX əsr Azərbaycan nəsrinin görkəmli nümayəndələri İlyas Əfəndiyev və Mir Cəlal Paşayevin yaradıcılığı: roman, dram, hekayə janrlarında insan-cəmiyyət, saf sevgi, müharibə və intellektual axtarış mövzuları.

XX əsr Azərbaycan nəsri iki böyük nasir — İlyas Əfəndiyev və Mir Cəlal Paşayev — tərəfindən zənginləşdirilmişdir. İlyas Əfəndiyev (1914–1996) Azərbaycan nəsrinin klassiki, həm nasir, həm dramaturq kimi məşhurdur; onun «Körpüsalanlar» romanı dinc quruculuq dövründə yeni həyat, qadın azadlığı və mənəvi-əxlaqi məsələləri, «Sarıköynəklə Valehin nağılı» romanı saf gənclik məhəbbətini, «Sən həmişə mənimləsən» pyesi isə insan münasibətlərində sədaqəti mövzu götürür. Mir Cəlal Paşayev (1908–1978) Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının böyük nümayəndəsi olmaqla yanaşı istedadlı nasirdir; onun «Bir gəncin manifesti» romanı azərbaycanlı gəncin mənəvi inkişafını və ictimai ziddiyyətləri bədii şəkildə əks etdirir; «Dirilən adam» romanı isə müsbət insan obrazını önə çıxarır. Hər iki sənətkar insan psixologiyasının dərinliyinə enmiş, humanizmi yaradıcılıqlarının əsasına qoymuşdur.

📌Nümunə

Məsələn: «Sarıköynəklə Valehin nağılı» İlyas Əfəndiyevin romanıdır, «Bir gəncin manifesti» isə Mir Cəlal Paşayevindir — bu əsərlər müəllifləri ilə dəqiq əzbərlənməlidir.

Əsas terminlər

Roman — İri həcmli epik nəsr əsəri. İlyas Əfəndiyevin «Körpüsalanlar» və «Sarıköynəklə Valehin nağılı», Mir Cəlalın «Bir gəncin manifesti» və «Dirilən adam» əsərləri roman janrındadır.
Pyes (dram) — Səhnədə tamaşaya qoyulmaq üçün dialoq və səhnə hərəkəti üzərində qurulan dramatik əsər. İlyas Əfəndiyevin «Sən həmişə mənimləsən» əsəri pyes janrındadır və sədaqət mövzusunu işləyir.
Lirik-romantik nəsr — İnsan hisslərini, xüsusən saf məhəbbəti poetik dillə işləyən nəsr ənənəsi. İlyas Əfəndiyevin «Sarıköynəklə Valehin nağılı» romanı bu ənənəyə yaxındır.
Humanizm — İnsana və onun mənəvi dəyərinə yüksək qiymət verən baxış. Həm İlyas Əfəndiyev, həm də Mir Cəlal Paşayev yaradıcılıqlarının əsasına humanizmi qoymuşdur.
Dramaturgiya — Səhnə əsərləri yaratmaq sahəsi. İlyas Əfəndiyev nəsrlə yanaşı dramaturgiya ilə də məşğul olmuş, həm nasir, həm dramaturq kimi tanınmışdır.
Ədəbiyyatşünaslıq — Ədəbiyyatı elmi şəkildə araşdıran sahə. Mir Cəlal Paşayev nasir olmaqla yanaşı Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının böyük nümayəndəsidir.
Əsər və müəllif uyğunluğu
ƏsərMüəllif
«Körpüsalanlar»İlyas Əfəndiyev
«Sarıköynəklə Valehin nağılı»İlyas Əfəndiyev
«Sən həmişə mənimləsən»İlyas Əfəndiyev
«Bir gəncin manifesti»Mir Cəlal Paşayev
«Dirilən adam»Mir Cəlal Paşayev
İki nasirin müqayisəsi
Cəhətİlyas Əfəndiyev (1914–1996)Mir Cəlal Paşayev (1908–1978)
SahələrNasir və dramaturqNasir və ədəbiyyatşünas
Səciyyəvi üslubLirik-romantik, psixoloji nəsrİctimai-mənəvi, realist nəsr
Başlıca romanlar«Körpüsalanlar», «Sarıköynəklə Valehin nağılı»«Bir gəncin manifesti», «Dirilən adam»
Ortaq dəyərHumanizm, insan psixologiyasıHumanizm, insan psixologiyası
✎İki yazıçının üslub fərqi
  1. 1İlyas Əfəndiyev: Lirik-psixoloji nəsr və dramaturgiya: «Sarıköynəklə Valehin nağılı» saf gənclik məhəbbətini poetik dillə, «Körpüsalanlar» dinc quruculuq dövründə qadın azadlığını və əxlaqi məsələləri işləyir.
  2. 2Mir Cəlal Paşayev: İctimai-mənəvi yönümlü realist nəsr: «Bir gəncin manifesti» azərbaycanlı gəncin mənəvi inkişafını və ictimai ziddiyyətləri, «Dirilən adam» müsbət insan obrazının mənəvi dirçəlişini açır.
  3. 3Ortaq cəhət: Hər iki sənətkar insan psixologiyasının dərinliyinə enmiş, yaradıcılıqlarının əsasına humanizmi qoymuşdur.
✎Əsər–müəllif–janr uyğunluğunun yoxlanması
  1. 1Addım 1: Müəllifi müəyyənləşdir: «Sarıköynəklə Valehin nağılı» kimindir? İlyas Əfəndiyevin. «Bir gəncin manifesti» kimindir? Mir Cəlal Paşayevin.
  2. 2Addım 2: Janrı təyin et: «Körpüsalanlar» — roman, «Sarıköynəklə Valehin nağılı» — roman, «Sən həmişə mənimləsən» — pyes; «Bir gəncin manifesti» — roman, «Dirilən adam» — roman.
  3. 3Addım 3: Səhvi tap: «Mir Cəlal — Sarıköynəklə Valehin nağılı — roman» cütü yanlışdır: bu roman İlyas Əfəndiyevindir. «İlyas Əfəndiyev — Dirilən adam» da yanlışdır: «Dirilən adam» Mir Cəlalındır.
🚫Tez-tez səhv

Müəllifləri qarışdırmayın: «Körpüsalanlar», «Sarıköynəklə Valehin nağılı» və «Sən həmişə mənimləsən» İlyas Əfəndiyevindir; «Bir gəncin manifesti» və «Dirilən adam» isə Mir Cəlal Paşayevindir.

⚠️Diqqət

Yaşadığı illəri dəyişməyin: İlyas Əfəndiyev 1914–1996, Mir Cəlal Paşayev isə 1908–1978 illərində yaşamışdır. 1914–1996 Mir Cəlala, 1908–1978 İlyas Əfəndiyevə aid edilməməlidir.

🚫Tez-tez səhv

Janrı dəqiq bilin: «Sən həmişə mənimləsən» pyesdir (roman və ya povest deyil), «Körpüsalanlar» və «Sarıköynəklə Valehin nağılı» isə romandır.

💡Qeyd

İlyas Əfəndiyev həm nasir, həm dramaturqdur (şair deyil); Mir Cəlal Paşayev isə nasir və ədəbiyyatşünasdır. Dramaturgiya yalnız İlyas Əfəndiyevin, ədəbiyyatşünaslıq yalnız Mir Cəlalın ikinci sahəsidir.

Qaydalar

  1. 1İlyas Əfəndiyev (1914–1996) həm nasir, həm dramaturqdur; «Körpüsalanlar» dinc quruculuq dövrünün romanı (yeni həyat, qadın azadlığı, əxlaqi məsələlər), «Sarıköynəklə Valehin nağılı» gənclik-məhəbbət romanı, «Sən həmişə mənimləsən» isə pyesidir.
  2. 2Mir Cəlal Paşayev (1908–1978) nasir və ədəbiyyatşünasdır; «Bir gəncin manifesti» gəncin mənəvi inkişafını və ictimai ziddiyyətləri, «Dirilən adam» müsbət insan obrazını əks etdirir.
  3. 3«Sarıköynəklə Valehin nağılı» İlyas Əfəndiyevindir; «Bir gəncin manifesti» Mir Cəlalındir — qarışdırılmamalıdır.
  4. 4Hər iki sənətkar humanizm, insan psixologiyası, sosial ziddiyyətlər və saf hisslər mövzularını dərindən işləmişdir.
  5. 5Bu mövzu eg3l-5.1 (Mirzə Cəlil), eg3l-5.3 (Cavid/Cabbarlı) və eg3l-5.4 (Vurğun/Rəsul Rza) ilə örtüşmür: İlyas Əfəndiyev və Mir Cəlal ayrıca nəsr ustalarıdır.

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq