Mirzə Fətəli Axundzadə
Azərbaycan və bütün Şərq dramaturgiyasının banisi Mirzə Fətəli Axundzadənin həyatı, materialist-maarifçi dünyagörüşü, «Təmsilat» komediyaları, «Aldanmış kəvakib» povesti və ictimai-fəlsəfi görüşləri.
Mirzə Fətəli Axundzadə (1812-1878) Azərbaycanın və bütün Şərqin dramaturgiyasının banisi, görkəmli maarifçi-realist yazıçı və materialist filosofdur. O, Şəki şəhərində doğulmuş, ömrünün böyük hissəsini Tiflisdə yaşayıb-yaratmışdır. 1850-1855-ci illərdə altı komediya yazaraq Azərbaycan milli dramaturgiyasının əsasını qoymuş, bu əsərlər sonradan «Təmsilat» adı altında toplanmışdır. Axundzadənin yaradıcılığının əsas mövzusu cəhalət, mövhumat, fırıldaqçılıq və geriliyə qarşı kəskin satira və tənqid idi. O, həm də «Aldanmış kəvakib» povesti ilə Azərbaycan ədəbiyyatında ilk realist povestin müəllifi sayılır və ərəb əlifbasının dəyişdirilməsi (islahatı) təşəbbüsü ilə çıxış etmişdir. Nümunə: «Hacı Qara» komediyasında xəsis tacir Hacı Qaranın obrazı vasitəsilə yazıçı tamah və xəsisliyi tənqid edir.
Əsas terminlər
| Əsər | Janr / Mövzu |
|---|---|
| «Hacı Qara» (Sərgüzəşti-mərdi-xəsis) | Komediya — xəsislik və tamahın tənqidi |
| «Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah» | Komediya — Avropa elmi ilə şərq mövhumatının qarşılaşması |
| «Lənkəran xanının vəziri» (Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran) | Komediya |
| «Hekayəti-Molla İbrahimxəlil kimyagər» | Komediya — saxta kimyagər-fırıldaqçının tənqidi |
| «Xırs quldurbasan» | Komediya — cəhalət və mövhumatın tənqidi |
| «Mürafiə vəkillərinin hekayəti» | Komediya |
| «Aldanmış kəvakib» | Povest — ilk realist povest, Şah Abbas dövrü |
| «Kəmalüddövlə məktubları» | Fəlsəfi-publisistik əsər |
| Sual | Cavab |
|---|---|
| İllər | 1812-1878 |
| Doğulduğu şəhər | Şəki |
| Yaşadığı şəhər | Tiflis |
| Tarixi xidməti | Azərbaycan və bütün Şərq dramaturgiyasının banisi |
| Komediyaların sayı | 6 (1850-1855) |
| Ədəbi cərəyan | Realizm (maarifçi realizm) |
| Əlifba təşəbbüsü | Ərəb əlifbasının islahatı (dəyişdirilməsi) |
- 1Başlanğıc: 1850-1855-ci illərdə altı komediya yazır və Azərbaycan milli dramaturgiyasının əsasını qoyur.
- 2Toplu: Bu altı komediya sonradan «Təmsilat» ümumi adı altında toplanır.
- 3Mövzu: Əsərlərdə cəhalət, mövhumat və fırıldaqçılıq satirik-tənqidi üslubda gülüş hədəfinə çevrilir.
- 4Nəticə: Axundzadə yalnız Azərbaycanın deyil, bütün Şərqin dramaturgiyasının banisi kimi tarixə düşür.
- 1Komediya: «Hacı Qara», «Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah», «Lənkəran xanının vəziri» kimi əsərlər səhnə üçün yazılıb və «Təmsilat»a daxildir.
- 2Povest: «Aldanmış kəvakib» nəsr əsəridir — ilk realist povest, Şah Abbas dövrü ilə bağlıdır, «Təmsilat»a daxil deyil.
- 3Fəlsəfi nəsr: «Kəmalüddövlə məktubları» komediya da, povest də deyil; fəlsəfi-publisistik əsərdir.
Axundzadə realizm cərəyanının nümayəndəsi və maarifçi-materialist filosofdur. Onu romantik, sufi şair və ya saray katibi kimi göstərmək yanlışdır.
«Aldanmış kəvakib» komediya deyil — Azərbaycan ədəbiyyatında ilk realist povestdir və «Təmsilat»a daxil deyil. Onu komediya saymaq səhvdir.
Axundzadənin komediyaları «Təmsilat» adı altında toplanıb, «Divan» adı altında yox. «Divan» şeir toplusudur və bu cavab YANLIŞdır.
Axundzadə faciə janrının yox, komediya janrının ustasıdır. «Lənkəran xanının vəziri» kimi əsərlər komediyadır; onları faciə adlandırmaq səhvdir.
Qaydalar
- 1Mirzə Fətəli Axundzadə (1812-1878) Şəkidə doğulmuş, Tiflisdə yaşamış, Azərbaycan və bütün Şərq dramaturgiyasının banisidir.
- 21850-1855-ci illərdə altı komediya yazmış, bu əsərlər «Təmsilat» ümumi adı altında toplanmışdır.
- 3«Aldanmış kəvakib» Azərbaycan ədəbiyyatında ilk realist povestdir (tarixi mövzu, Şah Abbas dövrü).
- 4«Kəmalüddövlə məktubları» onun fəlsəfi-publisistik əsəridir.
- 5Materialist-maarifçi filosof olmuş, realizm cərəyanının nümayəndəsi kimi cəhalət, mövhumat və fırıldaqçılığa qarşı satira yazmışdır.
- 6Ərəb əlifbasının islahatı (dəyişdirilməsi) təşəbbüsü ilə çıxış etmişdir.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir