İmadəddin Nəsimi
Ana dilində yazan ilk böyük divan şairi, hürufiliyin daşıyıcısı: «Ənəlhəq» ideyası, qəzəl, məsnəvi və tuyuq janrları, ilahi və dünyəvi eşq, kamil insan mövzusu, Hələbdə faciəli edamı
İmadəddin Nəsimi (təxminən 1369-1417) Azərbaycan ədəbiyyatında ana dilində — azərbaycan türkcəsində — yazan ilk böyük divan şairi sayılır; onun həm türkcə, həm də farsca divanı vardır. Nəsimi hürufilik təriqətinin görkəmli daşıyıcısı idi: bu təlimin banisi Fəzlullah Nəimi olmuş, Nəsimi onun ən sadiq davamçısına çevrilmişdir. Şairin yaradıcılığının mərkəzində insanı uca tutan «Ənəlhəq» («mən Haqqam») ideyası dayanır ki, bu da insanın ilahiləşdirilməsini, kamil insanın əzəmətini ifadə edir. Nəsimi qəzəl, məsnəvi və xüsusən dörd misralı tuyuq janrında yazmış, tuyuğu inkişaf etdirmişdir; əsərlərinin əsas mövzusu ilahi və dünyəvi eşq, insanın böyüklüyü və kamil insandır. Cəsarətli fikirlərinə görə təqib olunan şair Suriyanın Hələb şəhərində dərisi diri-diri soyularaq edam edilmişdir. Nümunə: «Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam» misrası ilə başlayan məşhur qəzəlində Nəsimi insanın sonsuz mənəvi əzəmətini tərənnüm edir.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Məlumat |
|---|---|
| Dövr | Təxminən 1369-1417 (klassik, orta əsr ədəbiyyatı) |
| Cərəyan | Hürufilik təriqətinin daşıyıcısı |
| Dil | Həm türkcə (əsas, ana dili), həm farsca divanı |
| Janrlar | Qəzəl, məsnəvi, tuyuq |
| Mövzu | İlahi və dünyəvi eşq, insanın əzəməti, kamil insan |
| Faciəvi sonu | Suriyanın Hələb şəhərində dərisi diri-diri soyularaq edam edilmişdir |
| Anlayış | İzahı |
|---|---|
| «Ənəlhəq» | «Mən Haqqam» — insanın ilahiləşdirilməsi, uca tutulması |
| Kamil insan | İlahi mahiyyəti tam dərk edə bilən şəxsin mənəvi əzəməti |
| İlahi eşq | İnsanı və gözəlliyi ilahi mahiyyətlə vəhdətdə görən hürufi baxış |
| Banisi vs davamçısı | Banisi Fəzlullah Nəimi, davamçısı İmadəddin Nəsimi |
- 1İdeya: «Ənəlhəq» «mən Haqqam» mənasını verir və Nəsimi yaradıcılığının mərkəzində dayanır.
- 2Məzmunu: Bu ideya insanın ilahiləşdirilməsini, insanın uca tutulmasını və kamil insanın əzəmətini ifadə edir.
- 3Mənbəyi: İdeya hürufilik təlimindən gəlir: insan ilahi mahiyyət daşıyır, ona görə «Ənəlhəq» deyilə bilər.
- 4Nəticə: Cəsarətli «Ənəlhəq» fikirlərinə görə Nəsimi Hələbdə edam edildi, lakin inancından dönmədi.
- 1Misra: «Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam» — Nəsiminin məşhur qəzəlinin başlanğıc misrasıdır.
- 2Janr: Bu fikir qəzəl janrında yer alır.
- 3Əsas fikir: İnsanın sonsuz mənəvi əzəməti, onun hər iki dünyanı (cahanı) ehtiva etməsi tərənnüm olunur.
- 4Əlaqə: Misra «Ənəlhəq» ideyası ilə birbaşa bağlıdır — insanın daxili mənəvi genişliyini ifadə edir.
Banisi ilə davamçısını qarışdırma: hürufilik təliminin banisi Fəzlullah Nəimi, Nəsimi isə onun davamçısıdır — banisi deyil.
Nəsimi «Leyli və Məcnun» poemasının müəllifi DEYİL; onun janrları qəzəl, məsnəvi və tuyuqdur. «Sığmazam» və «Məndə sığar iki cahan» Nəsiminindir.
Nəsiminin edamı İranda, Misirdə və ya Türkiyədə deyil — Suriyanın Hələb şəhərində baş vermişdir.
Nəsiminin əsas (ana dilində) divanı türkcədir, üstəlik farsca divanı da var; «yalnız farsca» və ya «yalnız ərəbcə» variantları yanlışdır. Füzuli isə üç dildə (türkcə, farsca, ərəbcə) yazmışdır.
Qaydalar
- 1İmadəddin Nəsimi (təxminən 1369-1417) ana dilində (azərbaycan türkcəsində) yazan ilk böyük divan şairidir; həm türkcə, həm də farsca divanı vardır.
- 2Nəsimi hürufilik təriqətinin daşıyıcısı idi; bu təlimin banisi Fəzlullah Nəimidir, Nəsimi isə onun davamçısı olmuşdur.
- 3Şairin yaradıcılığında insanı uca tutan «Ənəlhəq» («mən Haqqam») ideyası mərkəzi yer tutur — insanın ilahiləşdirilməsi, kamil insanın əzəməti.
- 4Nəsiminin məşhur qəzəlləri «Məndə sığar iki cahan» və «Sığmazam»dır; o, qəzəl, məsnəvi və dörd misralı tuyuq janrlarında yazmışdır.
- 5Tuyuq dörd misralı (rübaiyəbənzər) janrdır; Nəsimi onu inkişaf etdirmişdir.
- 6Nəsimi Suriyanın Hələb şəhərində dərisi diri-diri soyularaq edam edilmişdir; əsərlərinin mövzusu ilahi və dünyəvi eşq, insanın əzəməti və kamil insandır.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir