Nəsr janrları: hekayə, povest, roman
Epik növün nəsr janrları — hekayə, povest və romanın həcm, süjet, obraz sistemi, zaman-məkan quruluşu, kompozisiya və bir-birindən fərqləndirici əlamətləri.
Nəsr janrları həcm, obraz sistemi, süjet mürəkkəbliyi və zaman-məkan miqyasına görə bir-birindən fərqlənir. Hekayə ən kiçik həcmli epik janrdır: az sayda personaj, tək başlıca hadisə, cəmləşmiş süjet; belə əsərlərdə vəziyyət, personaj, yaxud hadisə tez açılıb bitir. Povest həcmcə hekayədən böyük, romandan kiçik orta janrdır; bir neçə epizod ardıcıl inkişaf edir, baş qəhrəmanın taleyi izlənir, lakin hadisə miqyası romandakı qədər geniş deyil. Roman ən böyük həcmli epik janrdır: çoxşaxəli süjet xətləri, geniş personaj sistemi, uzun zaman kəsiyi, cəmiyyətin hərtərəfli panoraması verilir. Azərbaycan ədəbiyyatında bu janrların fərqini dəqiq bilmək vacibdir: Axundzadənin «Aldanmış kəvakib» povest, C.Məmmədquluzadənin «Danabaş kəndinin əhvalatları» da povestdir.
Məsələn: Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin «Studentlər» əsəri roman, Cəlil Məmmədquluzadənin «Poçt qutusu» isə hekayə janrına aiddir.
Əsas terminlər
| Janr | Həcm / Xüsusiyyət |
|---|---|
| Hekayə | Kiçik həcm; az personaj, tək mərkəzi hadisə, cəmləşmiş süjet, dar zaman-məkan |
| Povest | Orta həcm; bir neçə ardıcıl epizod, baş qəhrəmanın taleyi izlənir |
| Roman | Geniş həcm; çoxşaxəli süjet, geniş personaj sistemi, uzun zaman kəsiyi, cəmiyyət panoraması |
| Meyar | Hekayə | Povest | Roman |
|---|---|---|---|
| Personaj sayı | Az | Orta (baş qəhrəman ön planda) | Geniş, çoxsaylı obraz |
| Süjet | Tək mərkəzi hadisə, cəmləşmiş | Bir neçə ardıcıl epizod | Çoxşaxəli, paralel süjet xətləri |
| Zaman-məkan | Dar çərçivə | Orta | Uzun zaman, geniş məkan |
- 1Həcm və personaj: Personaj sayına bax: az personaj hekayəyə, baş qəhrəman ön planda orta say povestə, geniş personaj sistemi romana işarə edir.
- 2Süjet quruluşu: Tək mərkəzi hadisə → hekayə; bir neçə ardıcıl epizod → povest; çoxşaxəli paralel süjet xətləri → roman.
- 3Zaman-məkan miqyası: Dar, qısa çərçivə hekayəyə; orta miqyas povestə; uzun zaman kəsiyi və cəmiyyət panoraması romana aiddir.
- 4Nəticə: Həcm, personaj sayı, süjet mürəkkəbliyi və zaman-məkan miqyasını birlikdə götürərək janrı təyin et.
- 1Hekayə: C.Məmmədquluzadənin «Poçt qutusu» — kiçik həcmli, tək hadisəyə cəmlənmiş əsər.
- 2Povest: M.F.Axundzadənin «Aldanmış kəvakib» — bir neçə ardıcıl epizodda baş qəhrəmanın taleyini izləyən orta həcmli əsər; C.Məmmədquluzadənin «Danabaş kəndinin əhvalatları» da povestdir.
- 3Roman: Y.V.Çəmənzəminlinin «Studentlər» — çoxşaxəli süjet, geniş personaj sistemi və uzun zaman kəsiyini əhatə edən geniş əsər.
Həcm sırasını qarışdırma: hekayə ən kiçik, roman ən böyük janrdır. Povest ortada durur — hekayədən böyük, romandan kiçikdir.
Tək mərkəzi hadisə hekayəyə, bir neçə ardıcıl epizod povestə, çoxşaxəli paralel süjet xətləri isə romana aiddir; bu əlamətləri bir-biri ilə əvəz etmə.
«Aldanmış kəvakib» M.F.Axundzadənin povesti, «Poçt qutusu» isə C.Məmmədquluzadənin hekayəsidir; «Studentlər» Y.V.Çəmənzəminlinin romanıdır — müəllif və janrı qarışdırma.
Janrı yalnız səhifə sayı və ya personaj sayı ilə müəyyən etmə; həcm, personaj sayı, süjet mürəkkəbliyi və zaman-məkan miqyasını birlikdə nəzərə al.
Qaydalar
- 1Hekayə ən kiçik həcmli epik nəsr janrıdır: az personaj, tək mərkəzi hadisə, cəmləşmiş süjet.
- 2Povest orta həcmli janrdır — hekayədən böyük, romandan kiçik; bir neçə ardıcıl epizodda baş qəhrəmanın taleyi izlənir.
- 3Roman ən böyük epik janrdır: çoxşaxəli süjet, geniş personaj sistemi, uzun zaman kəsiyi, cəmiyyətin hərtərəfli panoraması.
- 4Axundzadənin «Aldanmış kəvakib» əsəri povestdir; C.Məmmədquluzadənin «Poçt qutusu» hekayədir.
- 5Janr müəyyən edilərkən həcm, personaj sayı, süjet xəttlərinin mürəkkəbliyi və zaman-məkan miqyası birlikdə nəzərə alınır.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir