Qarabağ münaqişəsi: başlanğıcdan tam bərpaya (2023)
1988-ci il Dağlıq Qarabağ tələbi, 1992–1994 Birinci Qarabağ müharibəsi, Xocalı soyqırımı (26 fevral 1992), 1994 Bişkək atəşkəsi, işğalın nəticələri (20% ərazi, 1 milyon qaçqın), 2020-ci il 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsi (27 sentyabr–10 noyabr), Şuşanın azad olunması (8 noyabr 2020), üçtərəfli bəyanat, 2023-cü il antiterror tədbirləri və ərazi bütövlüyünün tam bərpası (19–20 sentyabr 2023).
Qarabağ münaqişəsi 1988-ci ildə Sovet İttifaqının tənəzzülü fonunda başladı: Ermənistan SSR-nin Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Ermənistana birləşdirilməsi tələbi qarşıdurmanın alovlanmasına səbəb oldu. 1991–1994-cü illər Birinci Qarabağ müharibəsində Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycan ərazisinin təxminən 20 faizini — Dağlıq Qarabağı və ətraf 7 rayonu işğal etdi; 1992-ci il fevralın 25–26-da törədilən Xocalı soyqırımında 613 dinc sakin həlak oldu. 1994-cü il mayın 12-də qüvvəyə minən Bişkək protokolu əsasında əldə olunan atəşkəs müharibəni dayandırdı, lakin 1 milyondan çox azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünə çevrildi. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan İkinci Qarabağ müharibəsində (44 günlük Vətən müharibəsi) Azərbaycan Ordusu işğal altındakı əraziləri azad etdi; noyabrın 8-də Şuşa şəhəri azad olundu. Noyabrın 9–10-da imzalanan üçtərəfli bəyanat (Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan) atəşkəsi rəsmiləşdirdi. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də antiterror tədbirləri ilə Azərbaycan ərazi bütövlüyünü tam bərpa etdi.
Məsələn: Xocalı soyqırımında həlak olanların sayı 613 nəfərdir, o cümlədən 63 uşaq və 106 qadın. 2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycan Ordusu bölgədə mövqelərini möhkəmləndirdi; 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilən lokal antiterror tədbirləri ilə Qarabağdakı qanunsuz erməni silahlı birləşmələri tərksilah edildi, separatçı qurum ləğv olundu və Azərbaycanın suverenliyi Qarabağda tam bərpa edildi.
Əsas terminlər
| Hadisə | Tarix |
|---|---|
| Münaqişənin başlanğıcı (Dağlıq Qarabağ tələbi) | 1988-ci il |
| Birinci Qarabağ müharibəsi | 1991–1994 |
| Xocalı soyqırımı | 25–26 fevral 1992 |
| Bişkək protokolunun qüvvəyə minməsi | 12 may 1994 |
| 44 günlük müharibə | 27 sentyabr – 10 noyabr 2020 |
| Şuşanın azad olunması | 8 noyabr 2020 |
| Üçtərəfli bəyanat | 9–10 noyabr 2020 |
| Antiterror tədbirləri | 19–20 sentyabr 2023 |
| Göstərici | Fakt |
|---|---|
| İşğal olunmuş ərazinin payı | Təxminən 20% |
| İşğal olunmuş ərazi | Dağlıq Qarabağ + 7 ətraf rayon |
| Qaçqın və məcburi köçkünlər | 1 milyondan çox azərbaycanlı |
| Xocalıda həlak olanlar | 613 (63 uşaq, 106 qadın) |
| Üçtərəfli bəyanatın tərəfləri | Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan |
| İkinci müharibənin rəsmi adı | Vətən müharibəsi |
- 1Başlanğıc: 27 sentyabr 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi (Vətən müharibəsi) başladı; Azərbaycan Ordusu işğal altındakı əraziləri azad etməyə başladı.
- 2Şuşanın azadlığı: 8 noyabr 2020-ci ildə strateji əhəmiyyətli Şuşa şəhəri hərbi yolla azad edildi — müharibənin ən simvolik hadisəsi.
- 3Üçtərəfli bəyanat: 9–10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan üçtərəfli bəyanatı imzaladı; atəşkəs rəsmiləşdirildi.
- 4Sona çatma: Müharibə 27 sentyabr – 10 noyabr arasında 44 gün davam edib başa çatdı.
- 1Başlanğıc — 1988: Sovet İttifaqının tənəzzülü fonunda Ermənistan SSR Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsini tələb etdi; münaqişə başladı.
- 2Birinci müharibə — 1991–1994: Azərbaycan ərazisinin təxminən 20%-i (Dağlıq Qarabağ + 7 rayon) işğal olundu; 1992-ci il fevralın 25–26-da Xocalı soyqırımı törədildi.
- 3Atəşkəs — 1994: Mayın 12-də Bişkək protokolu qüvvəyə minərək müharibəni dayandırdı; 1 milyondan çox azərbaycanlı qaçqına çevrildi.
- 4İkinci müharibə — 2020: 27 sentyabr – 10 noyabr tarixlərində 44 günlük Vətən müharibəsi baş verdi; Şuşa noyabrın 8-də azad edildi.
- 5Tam bərpa — 2023: Sentyabrın 19–20-də keçirilən antiterror tədbirləri ilə Azərbaycan ərazi bütövlüyünü tam bərpa etdi.
Münaqişənin başlanğıcını 1991 və ya 1985-ci illə qarışdırmayın: münaqişə 1988-ci ildə başladı. 1991-ci il müstəqillik elanına, 1985-ci il isə yenidənqurma siyasətinin başlanğıcına aiddir.
Noyabrın 8-i ilə 10-unu qarışdırmayın: Şuşa noyabrın 8-də azad edildi, üçtərəfli bəyanat isə noyabrın 9–10-da imzalandı. 27 sentyabr müharibənin başlanğıc tarixidir.
Bişkək protokolunda mayın 5-i ilə 12-sini ayırd edin: protokol mayın 5-də imzalansa da, atəşkəs rejimi 1994-cü il mayın 12-də qüvvəyə minmişdir.
Xocalı statistikasında rəqəmləri qarışdırmayın: ümumi 613 nəfər həlak olub — bunlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadındır (uşaq və qadın saylarını yerlərini dəyişməyin).
Qaydalar
- 1Qarabağ münaqişəsi 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi tələbi ilə başladı.
- 2Xocalı soyqırımı 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə törədildi; 613 dinc sakin, o cümlədən 63 uşaq və 106 qadın həlak oldu.
- 31994-cü il Bişkək protokolu (mayın 12) atəşkəsi rəsmiləşdirdi; Azərbaycanın ~20% ərazisi işğal altında qaldı, 1 milyondan çox azərbaycanlı qaçqına çevrildi.
- 4İkinci Qarabağ müharibəsi (44 günlük) 2020-ci il 27 sentyabr–10 noyabr tarixlərini əhatə edir; Şuşa noyabrın 8-də azad olundu.
- 52023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan Qarabağda ərazi bütövlüyünü tam bərpa etdi.
- 62023-cü il sentyabrın 19–20-də lokal antiterror tədbirləri ilə qanunsuz silahlı birləşmələr tərksilah edildi, separatçı qurum ləğv olundu — bu, münaqişənin tam həllidir.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir