eg2t-3.6· Fəsil 3: Azərbaycan tarixi — yeni və müasir dövr· ~13 dəq

II Dünya müharibəsində Azərbaycan və neft amili

Bakı neftinin strateji əhəmiyyəti (SSRİ neftinin ~70%-i), Almaniya Qafqaz planı («Edelweiss» əməliyyatı), Azərbaycanlıların cəbhədəki iştirakı (600 000+ döyüşçü), Həzi Aslanov (iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı), Azərbaycanın hərb sənayesi və arxa cəbhəsi, neftin müharibə nəticəsinə təsiri.

İkinci Dünya müharibəsi (1941–1945) illərində Azərbaycan SSR strateji baxımdan bütün sovet cəbhəsinin ən mühüm resurs bazasına çevrildi. Müharibənin ilk illərində SSRİ-nin hasil etdiyi neftin təxminən 70 faizi Bakı mədənlərindən çıxarılırdı; bu neft olmadan Sovet ordusu tankları, təyyarələri və gəmiləri üçün yanacaq tapa bilməzdi. Məhz buna görə Almaniya Ali Komandanlığı 1942-ci ildə Qafqaza doğru «Edelweiss» hücum əməliyyatını planlaşdırdı — məqsəd Bakı neftini ələ keçirməkdi. Lakin Stalinqrad döyüşündəki məğlubiyyət (1942–1943) almanların Qafqaza irəliləməsini dayandırdı. Cəbhəyə 600 000-dən çox azərbaycanlı döyüşçü göndərildi; iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən tank generalı Həzi Aslanov onların ən şöhrətlisi idi. Arxa cəbhədə Azərbaycan zavodları hərbi texnika istehsalına, kolxozlar isə qida təchizatına töhfə verdi.

📌Nümunə

Məsələn: general Həzi Aslanov birinci Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını 1942-ci ildə Stalinqrad döyüşündəki xidmətlərinə görə, ikincisini isə 1991-ci ildə (ölümündən sonra, postumus) almışdır.

Əsas terminlər

Bakı nefti — Müharibənin ilk illərində SSRİ-nin hasil etdiyi neftin təxminən 70 faizini verən, sovet ordusunun tank, təyyarə və gəmiləri üçün əsas yanacaq mənbəyi olan strateji resurs.
«Edelweiss» əməliyyatı — Almaniyanın 1942-ci ildə Bakı neft mədənlərini ələ keçirmək məqsədilə planlaşdırdığı Qafqaz hücum əməliyyatı; Stalinqrad məğlubiyyəti onu baş tutmadı.
Stalinqrad döyüşü (1942–1943) — Alman ordusunun Qafqaza doğru irəliləməsini faktiki olaraq dayandıran döyüş; almanların buradakı məğlubiyyəti «Edelweiss» planını iflasa uğratdı.
Həzi Aslanov — İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş azərbaycanlı tank generalı; birinci adı 1942-ci ildə Stalinqrad döyüşünə görə, ikinci adı isə 1991-ci ildə ölümündən sonra (postumus) verilmişdir.
600 000+ döyüşçü — II Dünya müharibəsi illərində Azərbaycandan müxtəlif cəbhələrə göndərilmiş azərbaycanlı döyüşçülərin sayı (600 000-dən çox).
Arxa cəbhə — Müharibə illərində Azərbaycanın hərbi texnika istehsalı (zavodlar) və qida təchizatı (kolxozlar) sahələrində verdiyi töhfə.
Azərbaycanın II Dünya müharibəsindəki töhfəsi — faktlar
XüsusiyyətMəlumat
Bakı neftinin SSRİ payı (ilk illər)təxminən 70%
Cəbhəyə göndərilən döyüşçü sayı600 000-dən çox
Neftin hərbi rolutank, təyyarə və gəmilər üçün yanacaq
Zavodların töhfəsihərbi texnika istehsalı
Kolxozların töhfəsiqida (ərzaq) təchizatı
Həzi Aslanovun fərqlənməsiiki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
Xronologiya
HadisəTarix
II Dünya müharibəsi1939–1945
Almaniyanın SSRİ-yə hücumu (Böyük Vətən Müharibəsi)1941
«Edelweiss» əməliyyatının planlaşdırılması1942
Həzi Aslanovun birinci Qəhrəman adı (Stalinqrad)1942
Stalinqrad döyüşü1942–1943
Həzi Aslanovun həlakı1945
Həzi Aslanovun ikinci (postumus) Qəhrəman adı1991
✎Neft amilinin əhəmiyyəti: nə üçün Almaniya Bakıya can atırdı?
  1. 1Resurs: Müharibənin ilk illərində SSRİ-nin hasil etdiyi neftin təxminən 70%-i Bakı mədənlərindən çıxarılırdı.
  2. 2Hərbi əhəmiyyət: Bu neft olmadan sovet ordusu tankları, təyyarələri və gəmiləri üçün yanacaq tapa bilməzdi.
  3. 3Alman planı: Buna görə Almaniya 1942-ci ildə Bakı neftini ələ keçirmək məqsədilə «Edelweiss» əməliyyatını planlaşdırdı.
  4. 4Nəticə: Stalinqrad döyüşündəki (1942–1943) məğlubiyyət almanları dayandırdı; Bakı qorundu, SSRİ hərbi maşınını yanacaqla təmin etməyə davam etdi.
✎Azərbaycanın çoxsahəli töhfəsi
  1. 1Neft: Bakı mədənləri SSRİ neftinin təxminən 70%-ini verərək hərb maşınının yanacaq təchizatını saxladı.
  2. 2İnsan resursu: Cəbhəyə 600 000-dən çox azərbaycanlı döyüşçü göndərildi; tank generalı Həzi Aslanov onların ən şöhrətlisi idi.
  3. 3Arxa cəbhə: Azərbaycan zavodları hərbi texnika istehsalına, kolxozlar isə qida təchizatına töhfə verdi.
🚫Tez-tez səhv

Bakı neftinin payını qarışdırma: SSRİ neftinin təxminən 70%-i (yarısı 50% və ya 30% deyil) Bakıdan çıxarılırdı.

⚠️Diqqət

Tarixləri qarışdırma: ümumi II Dünya müharibəsi 1939–1945, SSRİ-yə hücum (Böyük Vətən Müharibəsi) isə 1941-ci ildə başlamışdır.

🚫Tez-tez səhv

Həzi Aslanovun adlarını qarışdırma: birinci Qəhrəman adı 1942-ci ildə (Stalinqrad), ikinci adı isə 1991-ci ildə ölümündən sonra (postumus) verilib; o, iki dəfə (üç deyil) bu adı almışdır.

💡Qeyd

«Edelweiss» Qafqaz/Bakı hücum planıdır — onu «Barbarossa» (1941, ümumi hücum), «Typhoon» (Moskva) və ya «Zitadelle» (Kursk, 1943) ilə qarışdırma; planı dayandıran Stalinqrad idi, Kursk yox.

Qaydalar

  1. 1Müharibənin ilk illərində SSRİ-nin hasil etdiyi neftin təxminən 70 faizi Bakı mədənlərindən çıxarılırdı.
  2. 2Almaniya 1942-ci ildə Bakı neftini ələ keçirmək məqsədilə «Edelweiss» əməliyyatını planlaşdırdı; Stalinqrad məğlubiyyəti bu planı baş tutmadı.
  3. 3Azərbaycandan 600 000-dən çox döyüşçü II Dünya müharibəsinin cəbhələrinə göndərildi.
  4. 4Tank generalı Həzi Aslanov iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş azərbaycanlı komandirdir; birinci adı 1942-ci ildə Stalinqrad döyüşünə görə, ikinci adı isə 1991-ci ildə ölümündən sonra (postumus) almışdır.
  5. 5Azərbaycan zavodları müharibə illərində hərbi texnika istehsalına, neft mədənləri isə sovet hərb maşınının yanacaq təchizatına töhfə verdi.

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq