egc-1.3· Fəsil 1: Ümumi kimya· ~14 dəq

Maddə miqdarı, mol və qaz qanunları

Molyar kütlə, maddə miqdarı ( $n = \frac{m}{M} = \frac{N}{N_a} = \frac{V}{V_m}$ ), Avoqadro qanunu, molyar həcm, qazların sıxlığı və nisbi sıxlığı, kütlə payı

Maddə miqdarı ( $n$ ) molla ölçülür və üç düsturla tapıla bilər: kütlə ilə $n = \frac{m}{M}$ , zərrəcik sayı ilə $n = \frac{N}{N_a}$ , qazın həcmi ilə (normal şəraitdə) $n = \frac{V}{V_m}$ . Burada $M$ — molyar kütlə ( $\text{q/mol}$ , nisbi molekul kütləsi ilə eyni rəqəm), $N_a = 6{,}02 \cdot 10^{23}$ $\text{1/mol}$ — Avoqadro ədədi, $V_m = 22{,}4$ $\text{l/mol}$ — normal şəraitdə (n.ş.) istənilən qazın molyar həcmidir. Avoqadro qanununa görə eyni şəraitdə bərabər həcmli qazlarda bərabər sayda molekul olur. Qazın bir başqa qaza görə nisbi sıxlığı $D = \frac{M_1}{M_2}$ kimi tapılır, buradan naməlum qazın molyar kütləsini hesablamaq olar: $M_1 = D \cdot M_2$ (havaya görə $M_2 = 29$ ). Maddədə elementin kütlə payı: $\omega(E) = \frac{n \cdot A_r(E)}{M(\text{maddə})} \cdot 100\%$ .

📌Nümunə

Məsələn: 88 q $CO_2$ -də maddə miqdarı $n = \frac{m}{M} = \frac{88}{44} = 2$ mol, n.ş.-də həcmi $V = n \cdot V_m = 2 \cdot 22{,}4 = 44{,}8$ l olar.

Əsas terminlər

Maddə miqdarı (

n

) — Molla ölçülən kəmiyyət;

n = \frac{m}{M} = \frac{N}{N_a} = \frac{V}{V_m}

düsturları ilə tapılır.

Mol — Tərkibində

N_a = 6{,}02 \cdot 10^{23}

zərrəcik (atom, molekul) olan maddə miqdarı vahidi.

Molyar kütlə (

M

) — 1 mol maddənin q-la kütləsi (

\text{q/mol}

); ədədi olaraq nisbi molekul kütləsi ilə eynidir.

Avoqadro ədədi (

N_a

) —

N_a = 6{,}02 \cdot 10^{23}

\text{1/mol}

— 1 moldakı zərrəciklərin sayı.

Molyar həcm (

V_m

) — Normal şəraitdə istənilən qazın 1 molunun tutduğu həcm:

V_m = 22{,}4

\text{l/mol}

Nisbi sıxlıq (

D

) — Bir qazın başqasına görə sıxlığı:

D = \frac{M_1}{M_2}

; havaya görə

M_2 = 29

Maddə miqdarının (

n

) hesablanma düsturları

Verilən	Düstur	Nümunə
Kütlə ( $m$ )	$n = \frac{m}{M}$	88 q $CO_2$ $\rightarrow$ $\frac{88}{44} = 2$ mol
Zərrəcik sayı ( $N$ )	$n = \frac{N}{N_a}$	$1{,}204 \cdot 10^{24}$ $\rightarrow$ 2 mol
Qaz həcmi ( $V$ ), n.ş.	$n = \frac{V}{V_m}$	$44{,}8$ l $\rightarrow$ $\frac{44{,}8}{22{,}4} = 2$ mol

$V_m = 22{,}4$ $\text{l/mol}$ və $N_a = 6{,}02 \cdot 10^{23}$ normal şəraitdə tətbiq olunur.

Qazlar üçün əsas düsturlar

Kəmiyyət	Düstur	Vahid
Qaz həcmi (n.ş.)	$V = n \cdot 22{,}4$	l
Qaz sıxlığı (n.ş.)	$\rho = \frac{M}{22{,}4}$	$\text{q/l}$
Nisbi sıxlıq	$D = \frac{M_1}{M_2}$	vahidsiz
Molyar kütlə ( $D$ -dən)	$M_1 = D \cdot M_2$	$\text{q/mol}$

Havaya görə $M_2 = 29$ , hidrogenə görə $M_2 = 2$ götürülür.

✎88 q

CO_2

-nin maddə miqdarı və n.ş. həcmi

1M tap: $M(CO_2) = 12 + 2 \cdot 16 = 44$ $\text{q/mol}$
2n tap: $n = \frac{m}{M} = \frac{88}{44} = 2$ mol
3V tap: $V = n \cdot V_m = 2 \cdot 22{,}4 = 44{,}8$ l

✎Havaya görə

D = 1{,}517

olan qazın molyar kütləsi

1Düstur: $M_1 = D \cdot M_2$ , havaya görə $M_2 = 29$
2Hesabla: $M_1 = 1{,}517 \cdot 29 \approx 44$ $\text{q/mol}$
3Nəticə: $M = 44$ $\text{q/mol}$ $\rightarrow$ qaz $CO_2$ ola bilər

🚫Tez-tez səhv

Nisbi sıxlıqda düsturu tərsinə yazma: $D = \frac{M_1}{M_2}$ , yəni axtarılan qaz üstə yazılır. $CO_2$ -nin $CH_4$ -ə görə $D$ -si $\frac{44}{16} = 2{,}75$ -dir, $\frac{16}{44}$ deyil.

⚠️Diqqət

Atom sayı sorulanda molekul sayını cavab vermə. Hər molekuldakı atom sayına vur: 2 mol $CH_4$ -də $2 \cdot 5 \cdot N_a = 6{,}02 \cdot 10^{24}$ atom var.

⚠️Diqqət

$V_m = 22{,}4$ $\text{l/mol}$ yalnız normal şəraitdə (n.ş.) qaz üçün keçərlidir; maye və bərk maddələrə tətbiq olunmur.

🚫Tez-tez səhv

$n = \frac{V}{V_m}$ düsturunu tərsinə tətbiq etmə: $33{,}6$ l üçün $n = \frac{33{,}6}{22{,}4} = 1{,}5$ mol, $\frac{22{,}4}{33{,}6}$ deyil.

💡Qeyd

Qarışıqda orta molyar kütlə $\bar{M} = \frac{m_{\text{ümumi}}}{n_{\text{ümumi}}}$ kimi tapılır: 1 mol $N_2$ + 3 mol $H_2$ $\rightarrow$ $\frac{34}{4} = 8{,}5$ , $D(H_2) = 4{,}25$ .

Qaydalar

1 $n = \frac{m}{M} = \frac{N}{N_a} = \frac{V}{V_m}$
2 $N_a = 6{,}02 \cdot 10^{23}$ $\text{1/mol}$ ; $V_m = 22{,}4$ $\text{l/mol}$ (n.ş.)
3Nisbi sıxlıq: $D = \frac{M_1}{M_2}$ $\rightarrow$ $M_1 = D \cdot M_2$ (havaya görə $M_2 = 29$ )
4Qazın sıxlığı (n.ş.): $\rho = \frac{M}{V_m} = \frac{M}{22{,}4}$ ( $\text{q/l}$ )
5Elementin kütlə payı: $\omega(E) = \frac{n \cdot A_r(E)}{M} \cdot 100\%$

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

Asan Orta Çətin Qarışıq

Maddə miqdarı, mol və qaz qanunları

Qrafiklər

Əsas terminlər

Qaydalar

Məşq