g9f-3.4· Fəsil 3: İşıq hadisələri· ~13 dəq

Göz, görmə qüsurları və optik cihazlar

Göz, miopiya/hipermetropiya və optik cihazlar

İnsan gözü təbii optik sistemdir: buludcuq (gözün linzası) işığı sındıraraq torlu qişada (setçatkada) həqiqi, tərs və kiçildilmiş xəyal yaradır. Gözün müxtəlif məsafələrə uyğunlaşması (linzanın əyriliyinin dəyişməsi) akkomodasiya adlanır. İki əsas görmə qüsuru var: yaxıngörmə (miopiya) — xəyal torlu qişanın önündə düşür və səpici (mənfi optik qüvvəli) linza ilə düzəldilir; uzaqgörmə (hipermetropiya) — xəyal torlu qişanın arxasında düşür və toplayıcı (müsbət optik qüvvəli) linza ilə düzəldilir. Optik cihazlar linzalar əsasında işləyir: lupa (böyüdücü şüşə) — toplayıcı linzadır və böyüdülmüş düz mövhumi xəyal verir; fotoaparat həqiqi, tərs və kiçildilmiş xəyal alır. Eynəyin optik qüvvəsi D=1FD = \frac{1}{F} düsturu ilə tapılır.

📌Nümunə

Məsələn: F=0,4F = 0{,}4 m fokuslu toplayıcı eynəyin optik qüvvəsi D=10,4=2,5D = \frac{1}{0{,}4} = 2{,}5 dpt-dir.

Əsas terminlər

Buludcuq (gözün linzası) — Gözün toplayıcı linzasıdır; işığı sındırıb torlu qişada xəyal yaradır.
Torlu qişa (setçatka) — Gözün arxasındakı ekran; burada həqiqi, tərs və kiçildilmiş xəyal alınır.
Akkomodasiya — Buludcuğun əyriliyini dəyişərək gözün müxtəlif məsafələrə uyğunlaşması.
Yaxıngörmə (miopiya) — Xəyal torlu qişanın önündə düşür; uzaq cisimlər bulanıq görünür.
Uzaqgörmə (hipermetropiya) — Xəyal torlu qişanın arxasında düşür; yaxın cisimlər bulanıq görünür.
Optik qüvvə (DD) — Linzanın işıq sındırma qabiliyyəti; D=1FD = \frac{1}{F}, vahidi dioptri (dpt).
Görmə qüsurları və düzəlişi
QüsurXəyalın yeriDüzəldən linzaOptik qüvvə işarəsi
Yaxıngörmə (miopiya)Torlu qişanın önündəSəpici linzaMənfi (D<0D < 0)
Uzaqgörmə (hipermetropiya)Torlu qişanın arxasındaToplayıcı linzaMüsbət (D>0D > 0)

Miopiya səpici, hipermetropiya toplayıcı linza ilə düzəldilir.

Optik cihazların verdiyi xəyal
Cihaz / hissəLinza növüXəyalın xarakteri
Göz (buludcuq)ToplayıcıHəqiqi, tərs, kiçildilmiş
Fotoaparat (obyektiv)ToplayıcıHəqiqi, tərs, kiçildilmiş
Lupa (böyüdücü şüşə)ToplayıcıMövhumi, düz, böyüdülmüş

Lupada cisim fokusla linza arasında olduğu üçün xəyal mövhumi və böyüdülmüş olur.

✎Eynəyin optik qüvvəsi (D=1/FD = 1/F)
  1. 1Verilir: Toplayıcı eynəyin fokus məsafəsi F=0,4F = 0{,}4 m.
  2. 2Düstur: D=1FD = \frac{1}{F}.
  3. 3Hesablama: D=10,4=2,5D = \frac{1}{0{,}4} = 2{,}5 dpt.
  4. 4Cavab: Eynəyin optik qüvvəsi 2,5 dpt-dir.
✎İki linzanın sıx birləşməsi (D=D1+D2D = D_1 + D_2)
  1. 1Verilir: D1=+1,5D_1 = +1{,}5 dpt, D2=+1D_2 = +1 dpt sıx birləşib.
  2. 2Ümumi optik qüvvə: D=D1+D2=1,5+1=2,5D = D_1 + D_2 = 1{,}5 + 1 = 2{,}5 dpt.
  3. 3Fokus məsafəsi: F=1D=12,5=0,4F = \frac{1}{D} = \frac{1}{2{,}5} = 0{,}4 m.
  4. 4Cavab: Sistemin fokus məsafəsi 0,4 m-dir.
💡Qeyd

Yadda saxla: D=1FD = \frac{1}{F} və F=1DF = \frac{1}{D} — optik qüvvə ilə fokus məsafəsi bir-birinin tərsidir.

⚠️Diqqət

FF-i dioptriyə çevirəndə metrlə yaz: F=4F = 4 sm =0,04= 0{,}04 m, onda D=10,04=25D = \frac{1}{0{,}04} = 25 dpt.

🚫Tez-tez səhv

Miopiyanı toplayıcı linza ilə düzəltmə: yaxıngörmə səpici (mənfi), uzaqgörmə toplayıcı (müsbət) linza ilə düzəldilir.

🚫Tez-tez səhv

Linzaları sıx birləşdirəndə optik qüvvələr toplanır (D1+D2D_1 + D_2), vurulmur: +2+2 və +3+3 dpt → 5 dpt, 6 yox.

Qaydalar

  1. 1Gözdə (torlu qişada) xəyal həqiqi, tərs və kiçildilmiş olur.
  2. 2Yaxıngörmə (miopiya) səpici linza ilə, uzaqgörmə (hipermetropiya) toplayıcı linza ilə düzəldilir.
  3. 3Lupa — toplayıcı linzadır; fotoaparat həqiqi, tərs, kiçildilmiş xəyal verir.
  4. 4Eynəyin optik qüvvəsi: D=1FD = \frac{1}{F} (FF metrlə, vahidi dpt).

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq