g9k-4.2· Fəsil 4: Metallar· ~13 dəq

Qələvi metallar və kalsium

I–II qrup metalları və reaksiyaları.

Qələvi metallar (IA qrupu: Li, Na, K, Rb, Cs) dövri cədvəlin ən fəal metallarıdır. Qrupda aşağıya doğru atom radiusu artır, ionlaşma enerjisi azalır, buna görə də metal fəallığı artır: Li < Na < K < Rb < Cs. Eyni zamanda ərimə temperaturu qrupda aşağıya doğru azalır. Qələvi metallar su ilə şiddətli reaksiya verir: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑; K su ilə daha partlayıcı tərzdə reaksiya verir. Oksigenlə yanarkən natrium artıq O₂-də əsasən Na₂O₂ (natrium peroksid) əmələ gətirir; məhdud O₂-də isə 4Na + O₂ → 2Na₂O. Xlorla reaksiyada: 2Na + Cl₂ → 2NaCl (ağ kristal). IIA qrupundan kalsium (Ca) su ilə daha sakit, lakin tam reaksiya verir: Ca + 2H₂O → Ca(OH)₂ + H₂↑; oksigenlə isə: 2Ca + O₂ → 2CaO. Ümumi səhvlər: H₂ ayrılmasını unutmaq, oksid (CaO) ilə hidroksidi (Ca(OH)₂) qarışdırmaq, fəallıq trendini əksinə göstərmək.

📌Nümunə

Məsələn: 4,6 q Na su ilə reaksiyaya girdikdə n(Na) = 4,6/23 = 0,2 mol, stexiometriyaya görə n(H₂) = 0,1 mol, ayrılan H₂ həcmi = 0,1 × 22,4 = 2,24 l olur.

Əsas terminlər

Qələvi metallar — Dövri cədvəlin IA qrupunda yerləşən ən fəal metallar: Li, Na, K, Rb, Cs.
Fəallıq sırası (IA qrupu) — Qrupda aşağıya doğru atom radiusu artdıqca ionlaşma enerjisi azalır, buna görə də metal fəallığı artır: Li < Na < K < Rb < Cs.
Natrium peroksid — Natriumun artıq oksigendə yanması nəticəsində əmələ gələn birləşmə: Na2O2Na_2O_2.
Kalsium oksid — Kalsiumun oksigenlə reaksiyasından alınan ağ rəngli bərk maddə: CaOCaO.
Kalsium hidroksid — Kalsiumun su ilə reaksiyasından alınan əsas: Ca(OH)2Ca(OH)_2.
IA qrupu metallarının xassələri
MetalSimvoluSu ilə reaksiyaMəhsul
LitiumLiOrta şiddətliLiOH + H₂
NatriumNaŞiddətliNaOH + H₂
KaliumKPartlayıcıKOH + H₂
RubidiumRbÇox partlayıcıRbOH + H₂
SeziumCsSon dərəcə partlayıcıCsOH + H₂

IA qrupu qələvi metallarının su ilə reaksiya şiddəti qrupda aşağıya doğru artır.

✎Natriumun su ilə reaksiyasından ayrılan hidrogenin həcminin hesablanması
  1. 1Verilənlər: m(Na)=4,6 qm(Na) = 4{,}6\ \text{q}, normal şəraitdə Vm=22,4 l/molV_m = 22{,}4\ \text{l/mol}
  2. 2Maddə miqdarının tapılması: n(Na)=mM=4,623=0,2 moln(Na) = \frac{m}{M} = \frac{4{,}6}{23} = 0{,}2\ \text{mol}
  3. 3Reaksiya tənliyi: 2Na+2H2O→2NaOH+H2↑2Na + 2H_2O \rightarrow 2NaOH + H_2\uparrow
  4. 4Stexiometrik nisbət: 2 mol Na → 1 mol H₂, deməli n(H2)=0,22=0,1 moln(H_2) = \frac{0{,}2}{2} = 0{,}1\ \text{mol}
  5. 5Həcmin hesablanması: V(H2)=n⋅Vm=0,1⋅22,4=2,24 lV(H_2) = n \cdot V_m = 0{,}1 \cdot 22{,}4 = 2{,}24\ \text{l}
🚫Tez-tez səhv

Hidrogen ayrılmasını unutmaq — qələvi metalların və kalsiumun su ilə reaksiyasında həmişə H2↑H_2\uparrow qazı ayrılır.

🚫Tez-tez səhv

Kalsium oksidi (CaOCaO) ilə kalsium hidroksidi (Ca(OH)2Ca(OH)_2) qarışdırmaq — birincisi oksigenlə, ikincisi su ilə reaksiyadan alınır. Kalsium oksigenlə reaksiya verdikdə hidrogen ayrılmır.

Qaydalar

  1. 1Qələvi metallarda (IA) qrupda aşağıya doğru fəallıq artır, ərimə temperaturu isə azalır.
  2. 2Natrium su ilə reaksiya verir: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ (həmişə hidrogen ayrılır).
  3. 3Kalsium su ilə reaksiya verir: Ca + 2H₂O → Ca(OH)₂ + H₂↑ (kalsium hidroksid + hidrogen).
  4. 4Qələvi metallar xlorla reaksiyada xlorid duzu əmələ gətirir: 2Na + Cl₂ → 2NaCl.
  5. 5Kalsium oksigenlə reaksiyada kalsium oksid əmələ gətirir: 2Ca + O₂ → 2CaO (hidrogen ayrılmır).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq