Qədim və zəngin ədəbiyyatımız (giriş)
Ədəbiyyatımızın qədim köklərini, tarixi dövrləşdirilməsini və ədəbiyyatşünaslığın üç sahəsini öyrənirsən.
Ədəbiyyatımızın kökləri çox qədimdir. Yazı hələ yaranmamışdan əvvəl insanlar hiss və düşüncələrini ifadə etmək ehtiyacı ilə şifahi ədəbiyyatı yaratmışlar; bu, sonradan yazılı ədəbiyyatın yaranmasına təsir göstərmiş, yazılı ədəbiyyat da öz növbəsində şifahi ədəbiyyatı zənginləşdirmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatı öz mənşəyini ümumtürk ədəbiyyatından alır və tarix boyu həm Şərq, həm də Qərb xalqlarının ədəbiyyatı ilə qarşılıqlı əlaqədə olmuşdur. İşğallar və talanlar üzündən qədim dövrün bir çox əsəri itib-batdığından, ədəbiyyatımızın tarixini on birinci yüzilliyə qədər ardıcıl izləmək mümkün deyil, lakin bu dövrdən sonra inkişafı ardıcıl izləmək mümkün olur. Sonrakı sənətkarlarımız özlərindən əvvəlki irsi öyrənib inkişaf etdirmişlər. Ədəbiyyatın məzmun və formaca dəyişməsi ictimai-siyasi hadisələrlə bağlı olduğundan, onun tarixi dövrlərə bölünür. Bu sahəni ədəbiyyatşünaslıq elmi öyrənir, onun tarix, nəzəriyyə və tənqid adlanan üç sahəsi var.
Məsələn: ədəbiyyat tarixi bədii ədəbiyyatın qədim dövrlərdən bu günə qədər keçdiyi inkişaf yolunu, bu yolda baş verən yenilikləri və onların səbəblərini araşdırır.
Əsas terminlər
| Dövr | Əhatə etdiyi vaxt |
|---|---|
| Qədim dövr Azərbaycan ədəbiyyatı. Etnosdan eposadək | ən qədim dövrlərdən VII əsrə qədər |
| Azərbaycan yazılı ədəbiyyatının ortaq başlanğıc dövrü | VII - X əsrlər |
| İntibah dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı | XI-XII əsrlər |
| Orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı | XIII-XVI əsrlər |
| Erkən yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı | XVII -XVIII əsrlər |
| Azərbaycan ədəbiyyatında maarifçi realizm dövrü | XIX əsr |
| Azərbaycan ədəbiyyatında tənqidi realizm və romantizm dövrü | XIX əsrin doxsanıncı illərindən Azərbaycan sovet hakimiyyətinədək |
| Sovet dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı | 1920-1991-ci illər |
| Müstəqillik dövrü çoxmetodlu Azərbaycan ədəbiyyatı | 1991-ci ildən bu günə qədər |
- 1Ədəbiyyat tarixi: Bədii ədəbiyyatın qədim dövrlərdən bu günə qədər keçdiyi inkişaf yolunu, yenilikləri və onların səbəblərini araşdırır.
- 2Ədəbiyyat nəzəriyyəsi: Bədii ədəbiyyatın mahiyyətini, xüsusiyyətlərini və inkişaf qanunauyğunluqlarını öyrənir.
- 3Ədəbi tənqid: Çağdaş ədəbi prosesi izləyir, yenicə çap olunmuş əsərin uğurlu və qüsurlu cəhətlərini araşdırır.
Ədəbiyyatımızın tarixini ən qədim zamanlardan on birinci yüzilliyə qədər ardıcıl izləmək mümkün deyil, çünki işğallar və talanlar nəticəsində bir çox əsər itib-batmış və ya məhv edilmişdir.
Ədəbiyyat tarixi keçmiş dövrləri, ədəbi tənqid isə çağdaş, yenicə çap olunmuş əsərləri araşdırır - bu iki sahəni qarışdırmaq olmaz.
Qaydalar
- 1Şifahi ədəbiyyat yazının olmadığı dövrdə insanların hiss və düşüncələrini ifadə etmək ehtiyacından yaranmışdır.
- 2Şifahi və yazılı ədəbiyyat bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərmişdir.
- 3Azərbaycan ədəbiyyatı öz mənşəyini ümumtürk ədəbiyyatından alır.
- 4İşğallar və talanlar nəticəsində bir çox əsər itib-batdığı üçün ədəbiyyatımızın tarixini ən qədim zamanlardan XI əsrə qədər ardıcıl izləmək mümkün deyil.
- 5On birinci yüzillikdən başlayaraq ədəbiyyatımızın inkişafını ardıcıl izləmək mümkündür.
- 6Ədəbiyyat tarixi dövrlərə bölünərkən cəmiyyətdə baş verən dəyişikliklər və mühüm siyasi hadisələr nəzərə alınır.
- 7Ədəbiyyatşünaslığın üç sahəsi vardır: ədəbiyyat tarixi, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, ədəbi tənqid.
Məşq
7 asan · 7 orta · 7 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir