Üç tərəfinə görə üçbucağın qurulması
Üçbucaq bərabərsizliyi ilə qurulma mümkünlüyünü yoxlamaq və verilmiş üç tərəfə görə xətkeş-pərgarla üçbucaq qurmaq.
Üçbucaqda tərəflərlə bucaqlar arasında sabit münasibət var: «Üçbucaqda böyük tərəf qarşısında böyük bucaq, böyük bucaq qarşısında böyük tərəf durur.» Bəs ixtiyari üç uzunluqdan həmişə üçbucaq qurmaq olarmı? Xeyr — bunun şərti üçbucaq bərabərsizliyidir: «Üçbucağın hər bir tərəfi digər iki tərəfinin cəmindən kiçikdir.» ABC üçbucağı üçün bu şərt , , kimi yazılır, ancaq üç bərabərsizliyin hamısını yoxlamağa ehtiyac yoxdur, çünki «Böyük parçanın uzunluğunun digər iki parçanın uzunluqları cəmindən kiçik olduğunu yoxlamaq kifayətdir» — əgər ən böyük tərəf digər ikisinin cəmindən kiçikdirsə, qalan iki bərabərsizlik özü-özünə ödənir. Bu şərt ödəndikdə üçbucağı «Fiqurların yalnız üzərində ölçüsü olmayan xətkeş və pərgar vasitəsilə çəkilməsi riyaziyyatda fiqurların qurulması adlanır» qaydası ilə qururuq.
Məsələn, 4 sm, 5 sm və 6 sm tərəfli üçbucaq üçün: «Uzunluğu 6 sm olan AB parçası çəkilir.» Sonra «Mərkəzi A nöqtəsində və radiusu 4 sm olan çevrə çəkilir.» və «Mərkəzi B nöqtəsində və radiusu 5 sm olan çevrə çəkilir.» Çevrələrin kəsişmə nöqtələrindən biri C kimi işarələnib A və B ilə birləşdirilir — alınan ABC üçbucağının tərəfləri düz 4 sm, 5 sm və 6 sm olur.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Tərəflər | Ən böyük tərəf və digər ikisinin cəmi | Nəticə |
|---|---|---|
| 4 sm, 5 sm, 8 sm | 8 sm və 4 sm+5 sm=9 sm: 8 sm<9 sm | Üçbucaq var (NÜMUNƏ a) |
| 3 sm, 3 sm, 7 sm | 7 sm və 3 sm+3 sm=6 sm: 7 sm>6 sm | Üçbucaq yoxdur (NÜMUNƏ b) |
| 2 sm, 3 sm, 6 sm | 6 sm və 2 sm+3 sm=5 sm: 6 sm>5 sm | Üçbucaq yoxdur |
| 6 sm, 4 sm, 2 sm | 6 sm və 4 sm+2 sm=6 sm: 6 sm=6 sm | Üçbucaq yoxdur (Lalənin səhvi — bərabərlik kifayət deyil) |
Hər sətirdə ən böyük tərəflə digər iki tərəfin cəmi müqayisə olunur; yalnız böyük tərəf cəmdən KİÇİK olduqda üçbucaq mümkündür — bərabərlik və ya böyüklük halında olmur.
| Addım | Nə edilir |
|---|---|
| 1 | «Uzunluğu 6 sm olan AB parçası çəkilir.» |
| 2 | «Mərkəzi A nöqtəsində və radiusu 4 sm olan çevrə çəkilir.» |
| 3 | «Mərkəzi B nöqtəsində və radiusu 5 sm olan çevrə çəkilir.» |
| 4 | Çevrələrin kəsişmə nöqtələrindən biri C kimi işarələnir və A, B nöqtələri ilə birləşdirilir. |
Hər addım şəkildəki panellə uyğundur; nəticədə alınan ABC üçbucağının tərəfləri AB=6 sm, AC=4 sm, BC=5 sm-dir.
- 1Addım 1 — Ən böyük tərəfi müəyyən et: Üç tərəf arasında ən böyüyü 8 sm-dir.
- 2Addım 2 — Digər iki tərəfin cəmini tap: 4 sm+5 sm=9 sm.
- 3Addım 3 — Müqayisə et: 8 sm<9 sm, deməli üçbucaq bərabərsizliyi ödənir.
- 4Nəticə: Belə üçbucaq var — 4 sm, 5 sm və 8 sm tərəflərindən üçbucaq qurmaq mümkündür.
- 1Addım 1 — Ən böyük tərəfi müəyyən et: Ən böyük tərəf 7 sm-dir.
- 2Addım 2 — Digər iki tərəfin cəmini tap: 3 sm+3 sm=6 sm.
- 3Addım 3 — Müqayisə et: 7 sm>6 sm, üçbucaq bərabərsizliyi ödənmir.
- 4Nəticə: Belə üçbucaq çəkmək mümkün deyil.
- 1Addım 1 — Bərabərsizliyi yoxla: Ən böyük tərəf 6 sm, digər ikisinin cəmi 4 sm+5 sm=9 sm; 6 sm<9 sm olduğundan qurma mümkündür.
- 2Addım 2 — Parçanı çək: «Uzunluğu 6 sm olan AB parçası çəkilir.»
- 3Addım 3 — Birinci çevrəni çək: «Mərkəzi A nöqtəsində və radiusu 4 sm olan çevrə çəkilir.»
- 4Addım 4 — İkinci çevrəni çək: «Mərkəzi B nöqtəsində və radiusu 5 sm olan çevrə çəkilir.»
- 5Nəticə: Çevrələrin kəsişmə nöqtələrindən biri C kimi işarələnir və A, B nöqtələri ilə birləşdirilir; ABC üçbucağının tərəfləri AB=6 sm, AC=4 sm, BC=5 sm-dir.
Ümumi səhv: 6 sm, 4 sm və 2 sm tərəflərini götürüb üçbucaq qurulacağını düşünmək, çünki 4 sm+2 sm=6 sm bərabərliyini kifayət hesab etmək. Əslində bərabərsizlik SƏRT olmalıdır: 6 sm=4 sm+2 sm olduğundan iki kiçik tərəf düz xətt üzərində uc-uca qoyulanda düz böyük tərəfin uzunluğuna çatır və üçbucaq əmələ gəlmir.
Ümumi səhv: tərəfləri 0,8 dm, 60 mm kimi müxtəlif vahidlərdə verilən üçlüyü çevirmədən müqayisə etmək. Əvvəlcə bütün tərəfləri eyni vahidə (sm-ə) çevir — 0,8 dm=8 sm, 60 mm=6 sm — sonra bərabərsizliyi yoxla.
Diqqət: üçbucaq bərabərsizliyinin bütün üç şərtini ayrı-ayrı yoxlamağa ehtiyac yoxdur — yalnız ən böyük tərəflə digər ikisinin cəmini müqayisə etmək kifayətdir; qalan iki bərabərsizlik özü-özünə ödənir.
Qeyd: 4 sm, 5 sm, 6 sm tərəfli üçbucağı ən böyük tərəfdən (AB=6 sm) yox, ən kiçik tərəfdən başlayaraq da qurmaq olar — pərgarla çəkilən çevrələrin radiusları sadəcə yerini dəyişir, alınan üçbucaq eyni ölçülərə (konqruyent) malik olacaq.
Qeyd: iki çevrə iki nöqtədə kəsişir; qurmada yalnız biri C kimi işarələnib üçbucaq üçün istifadə olunur, ikinci kəsişmə nöqtəsi ayrıca adlandırılmır.
Qaydalar
- 1«Üçbucaqda böyük tərəf qarşısında böyük bucaq, böyük bucaq qarşısında böyük tərəf durur.»
- 2«Üçbucağın hər bir tərəfi digər iki tərəfinin cəmindən kiçikdir» — bu, üç tərəfdən üçbucaq qurmağın şərtidir.
- 3Üç bərabərsizliyi ayrı-ayrı yoxlamaq əvəzinə, «Böyük parçanın uzunluğunun digər iki parçanın uzunluqları cəmindən kiçik olduğunu yoxlamaq kifayətdir.»
- 4Qurma (fiqurların qurulması) yalnız ölçüsüz xətkeş və pərgarla aparılır: verilən tərəflərdən biri parça kimi çəkilir, qalan ikisi isə radius kimi iki çevrədə işarələnir.
- 5Çevrələrin kəsişmə nöqtəsi üçbucağın üçüncü təpəsidir; bu nöqtə hər iki uc nöqtə ilə birləşdirilməlidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir