Canlıların insan sağlamlığında rolu. Düzgün qidalanma
Balanslaşdırılmış qidalanma və sağlamlıq.
Canlı orqanizmlər — bitkilər və heyvanlar — insanın qidalanmasında əvəzolunmaz rol oynayır. DÜZGÜN (balanslaşdırılmış) QİDALANMA — orqanizmin normal böyüməsi, inkişafı və sağlamlığının qorunması üçün lazım olan bütün qida maddələrini (zülal, karbohidrat, yağ, vitamin, mineral) DOĞRU NİSBƏTDƏ qəbul etməkdir. Bitki mənşəli qidalar (tərəvəz, meyvə, taxıl, paxlalılar) əsasən vitamin, mineral və lif mənbəyidir. Heyvan mənşəli qidalar (ət, süd, yumurta, balıq) isə əsasən zülal (orqanizmin tikinti materialı) təmin edir. Orqanizmə yalnız bir qida qrupu (məsələn, yalnız ət və ya yalnız bitki) kifayət etmir — HƏR İKİ qrupdan mütənasib istifadə vacibdir. Yanlış qidalanma — çox yağlı, şirin və duzlu qidalara üstünlük vermək, vitamin-mineral çatışmazlığı — piylənmə, diabet, immunitet zəifliyi kimi xəstəliklərə səbəb ola bilər. Sağlam qidalanmanın əsas qaydaları: müxtəlif qida qruplarından mütənasib istifadə etmək, mövsümi təzə meyvə-tərəvəzə üstünlük vermək, həddindən artıq yeməkdən çəkinmək, bol su içmək.
Məsələn: hər gün süfrəmizdə həm ət/süd məhsulları (zülal mənbəyi), həm tərəvəz/meyvə (vitamin mənbəyi), həm də çörək/düyü (enerji mənbəyi) olmalıdır.
Əsas terminlər
| Qida qrupu | Mənbəyi | Orqanizm üçün əsas rolu | Nümunələr |
|---|---|---|---|
| Heyvan mənşəli qidalar | Heyvanlar | Zülal təmin edir — orqanizmin tikinti materialıdır | Ət, süd, yumurta, balıq |
| Bitki mənşəli qidalar | Bitkilər | Vitamin, mineral və lif təmin edir | Tərəvəz, meyvə, taxıl, paxlalılar |
Hər iki qida qrupundan mütənasib istifadə etmək vacibdir. Yalnız bir qrupla qidalanmaq kifayət deyil.
- 1Zülal mənbəyi: Süfrədə ət, süd və ya yumurta kimi heyvan mənşəli qidalar olmalıdır. Bunlar orqanizmin tikinti materialı olan zülalı təmin edir.
- 2Vitamin və lif mənbəyi: Süfrədə təzə tərəvəz və meyvə olmalıdır. Bunlar vitamin, mineral və lif mənbəyidir. Mövsümi təzə meyvə-tərəvəzə üstünlük verilməlidir.
- 3Enerji mənbəyi: Süfrədə çörək, düyü və ya digər taxıl məhsulları olmalıdır. Bunlar orqanizmə enerji verən karbohidratları təmin edir.
- 4Su: Gün ərzində bol su içilməlidir. Su orqanizmin bütün proseslərində iştirak edir.
Səhv: Vitaminləri yalnız dərman və ya tablet şəklində qəbul etmək olar. Düzgün: Vitaminlər təbii qidalarda — xüsusilə meyvə və tərəvəzlərdə — bol miqdarda mövcuddur. Mövsümi təzə meyvə-tərəvəzə üstünlük vermək daha faydalıdır.
Diqqət: Çox yağlı, şirin və duzlu qidalara üstünlük vermək, həmçinin vitamin-mineral çatışmazlığı piylənmə, diabet və immunitetin zəifləməsi kimi xəstəliklərə səbəb ola bilər. Yanlış qidalanmadan çəkinin.
Qaydalar
- 1DÜZGÜN (balanslaşdırılmış) QİDALANMA — orqanizmin ehtiyac duyduğu bütün qida maddələrini (zülal, karbohidrat, yağ, vitamin, mineral) DOĞRU NİSBƏTDƏ almaqdır; yalnız bir qida qrupu ilə qidalanmaq kifayət deyil.
- 2Bitki mənşəli qidalar (tərəvəz, meyvə, taxıl) — vitamin, mineral, LİF mənbəyidir; heyvan mənşəli qidalar (ət, süd, yumurta) — ZÜLAL mənbəyidir. HƏR İKİ qrup vacibdir.
- 3Vitaminlər yalnız dərman/tablet şəklində deyil, təbii qidalarda — xüsusilə meyvə və tərəvəzlərdə — bol miqdarda mövcuddur; mövsümi təzə meyvə-tərəvəzə üstünlük verilməlidir.
- 4Yanlış qidalanma (çox yağlı/şirin/duzlu qida, vitamin çatışmazlığı) piylənmə, immunitetin zəifləməsi, diabet kimi müxtəlif xəstəliklərə səbəb olur.
- 5Sağlam qidalanma qaydaları: müxtəlif qida qruplarından mütənasib istifadə et, mövsümi meyvə-tərəvəzə üstünlük ver, həddindən artıq qida qəbulundan çəkin, bol su iç.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir