Dərman bitkiləri
Müalicəvi bitkilər və istifadə qaydaları.
Dərman bitkiləri tərkibində orqanizmə müalicəvi təsir göstərən bioloji fəal maddələr (efir yağları, vitaminlər, alkaloidlər) olan bitkilərdir. Bu bitkilər min illərdir ki, xalq təbabətində istifadə olunur, müasir əczaçılıq sənayesi isə bir çox dərman preparatlarını məhz onların tərkibindən əldə edir. Ən çox tanınan dərman bitkilərinə nanə (mədə-bağırsaq pozğunluqlarında, soyuqdəymədə kömək edir), papaqçiçəyi (romaşka — iltihaba qarşı və sinir sakitləşdirici təsirə malikdir), itburnu (təbii C vitamini mənbəyi, immuniteti gücləndirir), dəvədabanı (öskürəyə qarşı, bəlğəmgətirici), cökə (tərlədici, soyuqdəymədə istifadə olunur) aiddir. Dərman bitkilərindən istifadə edərkən son dərəcə ehtiyatlı olmaq lazımdır: bitki növünü düzgün müəyyənləşdirmək (bəzi zəhərli bitkilər faydalı bitkilərə çox bənzəyir!), toplama vaxtını bilmək (fəal maddə yalnız müəyyən mövsümdə maksimum olur), düzgün doza gözləmək vacibdir. Hər hansı dərman bitkisini mütəxəssis məsləhəti olmadan qəbul etmək təhlükəli ola bilər.
Məsələn: çobanyastığını (papaqçiçəyini) onun zəhərli bənzəri olan qıfotu ilə qarışdırmaq ağır zəhərlənməyə səbəb ola bilər.
Əsas terminlər
| Bitkinin adı | Əsas müalicəvi təsiri | Hansı halda istifadə olunur |
|---|---|---|
| Nanə | Mədə-bağırsaq sakitləşdirici, antiseptik | Mədə-bağırsaq pozğunluqlarında, soyuqdəymədə |
| Papaqçiçəyi (romaşka) | İltihaba qarşı, sinir sakitləşdirici | İltihabi proseslərdə, sinir gərginliyində |
| İtburnu | İmmun sistemi gücləndirici | Təbii C vitamini mənbəyi kimi, immunitet zəiflədikdə |
| Dəvədabanı | Bəlğəmgətirici | Öskürək zamanı, bəlğəmin çıxarılması üçün |
| Cökə | Tərlədici | Soyuqdəymədə, bədən hərarəti yüksəldikdə |
Cədvəl 1. Azərbaycanda geniş yayılmış beş dərman bitkisi, onların əsas müalicəvi təsirləri və istifadə olunduğu hallar.
- 1Addım 1: Növü düzgün müəyyənləşdir: Topladığın bitkinin məhz papaqçiçəyi (romaşka) olduğuna əmin ol. Onun zəhərli bənzəri qıfotu ilə qarışdırmamaq üçün bitkinin xarici əlamətlərini diqqətlə yoxla. Şübhən varsa, bitkini toplama.
- 2Addım 2: Toplama vaxtına diqqət et: Papaqçiçəyinin çiçəklərini yalnız tam açılmış halda, günəşli havada topla. Fəal maddələr məhz bu dövrdə maksimum olur.
- 3Addım 3: Düzgün doza gözlə: Bir stəkan qaynar suya 1 çay qaşığı qurudulmuş papaqçiçəyi çiçəyi əlavə et, 10 dəqiqə dəmlə. Həddindən artıq miqdarda istifadə etmə — hətta faydalı bitkinin də artıq dozası zərərlidir.
- 4Addım 4: Mütəxəssisə müraciət et: Hər hansı xroniki xəstəliyin və ya allergiyan varsa, papaqçiçəyini qəbul etməzdən əvvəl həkimə müraciət et. Dərman bitkisini mütəxəssis məsləhəti olmadan istifadə etmək təhlükəli ola bilər.
Ən təhlükəli səhv: papaqçiçəyini (romaşka) onun zəhərli bənzəri olan qıfotu ilə qarışdırmaq. Bu iki bitki zahirən çox oxşardır, lakin qıfotunun qəbulu ağır zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Bitki növünü dəqiq müəyyənləşdirmədən heç vaxt dərman bitkisi kimi istifadə etmə.
Hər hansı dərman bitkisini mütəxəssis (həkim və ya əczaçı) məsləhəti olmadan qəbul etmək təhlükəlidir. Hətta təbii C vitamini mənbəyi olan itburnu belə düzgün dozada istifadə olunmalıdır — hər bir dərman bitkisi üçün təhlükəsiz doza həddi mövcuddur və həddindən artıq istifadə zərərlidir.
Qaydalar
- 1Dərman bitkiləri tərkibində müalicəvi (bioloji fəal) maddələr — efir yağları, vitaminlər, alkaloidlər olan bitkilərdir; onlar xalq təbabətində və müasir əczaçılıqda istifadə edilir.
- 2Ən çox tanınan dərman bitkiləri: nanə (mədə-bağırsaq, soyuqdəymə), papaqçiçəyi/romaşka (iltihaba qarşı), itburnu (C vitamini), dəvədabanı (öskürəyə qarşı, bəlğəmgətirici), cökə (tərlədici).
- 3Dərman bitkilərindən istifadə edərkən növü düzgün müəyyənləşdirmək, toplama vaxtını bilmək və düzgün doza gözləmək vacibdir; mütəxəssis məsləhəti olmadan istifadə TƏHLÜKƏLİDİR.
- 4Bəzi zəhərli bitkilər (məsələn, qıfotu) faydalı dərman bitkilərinə (məsələn, papaqçiçəyi) çox bənzəyir — onları qarışdırmaq ağır zəhərlənməyə səbəb ola bilər.
- 5Hətta faydalı dərman bitkisinin həddindən artıq istifadəsi zərərlidir; hər bir dərman bitkisi üçün təhlükəsiz doza həddi mövcuddur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir