Azərbaycan qoruqları
Milli parklar və qoruqların əhəmiyyəti.
Azərbaycanda təbiəti qorumaq məqsədilə bir çox QORUQ və MİLLİ PARK yaradılmışdır. Qoruq — nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və heyvan növlərini, həmçinin təbii landşaftları (dağ, meşə, çöl, bataqlıq) qorumaq üçün ayrılmış, TƏSƏRRÜFAT FƏALİYYƏTİNİN TAM QADAĞAN OLDUĞU xüsusi mühafizə ərazisidir — burada nə ağac kəsmək, nə ovlamaq, nə də torpağı əkib-becərmək olar. Azərbaycanın ən mühüm qoruq və milli parklarından bəziləri bunlardır: ŞİRVAN MİLLİ PARKI (Xəzər sahilində, əsasən ceyranlarla tanınır), HİRKAN MİLLİ PARKI (Lənkəran bölgəsində, nadir «dəmirağac» meşələri ilə dünyada məşhurdur), QIZILAĞAC QORUĞU (Xəzərin cənub-qərbində, su-bataqlıq quşlarının — flaminqo, qu quşu, qıvrımlələk qutan kimi quşların qışlama və yuvalama yeridir), ŞAHDAĞ MİLLİ PARKI (Böyük Qafqazda, dağ keçisi və qonur ayının yaşadığı yüksək dağ landşaftını qoruyur) və AĞGÖL MİLLİ PARKI (Kür-Araz ovalığında, göl ətrafı bataqlıq quşları üçün əhəmiyyətli dayanacaqdır). Qoruqların əsas ƏHƏMİYYƏTİ: bioloji müxtəlifliyin (yəni Yerdəki bütün canlı növlərinin müxtəlifliyinin) qorunması, alimlər üçün ELMİ TƏDQİQAT aparmaq imkanı, insanların təbiətlə tanışlığı üçün EKOTURİZM (təbiətə zərər vermədən səyahət) şəraitinin yaradılmasıdır. Milli parklar qoruqlardan onunla fərqlənir ki, onlarda məhdud turizm fəaliyyəti mümkündür, lakin təsərrüfat fəaliyyəti hər ikisində qadağandır.
Məsələn: Hirkan Milli Parkında bitən «dəmirağac» o qədər nadir ağacdır ki, dünyada yalnız Azərbaycanın Lənkəran zonasında və İranın şimalında bitir — əgər bu meşə qorunmasaydı, bu nadir ağac növü tamamilə yox ola bilərdi, buna görə də Hirkan Milli Parkının yaradılması «dəmirağac»ın nəslinin kəsilməsinin qarşısını almışdır.
Əsas terminlər
| Adı | Statusu | Yerləşdiyi yer | Qoruduğu əsas canlılar və landşaft |
|---|---|---|---|
| Şirvan Milli Parkı | Milli park | Xəzər sahili | Ceyranlar |
| Hirkan Milli Parkı | Milli park | Lənkəran bölgəsi | Nadir dəmirağac meşələri |
| Qızılağac Qoruğu | Qoruq | Xəzərin cənub-qərbi | Su-bataqlıq quşları (flaminqo, qu quşu, qıvrımlələk qutan) |
| Şahdağ Milli Parkı | Milli park | Böyük Qafqaz | Yüksək dağ landşaftı, dağ keçisi, qonur ayı |
| Ağgöl Milli Parkı | Milli park | Kür-Araz ovalığı | Göl ətrafı bataqlıq quşları |
Cədvəldə Azərbaycanın ən mühüm qoruq və milli parkları, onların yerləşdiyi ərazilər və qoruduqları əsas canlı növləri göstərilmişdir.
- 1Vəziyyət: Dəmirağac dünyada yalnız Azərbaycanın Lənkəran zonasında və İranın şimalında bitən son dərəcə nadir ağac növüdür.
- 2Təhlükə: Əgər bu meşələr qorunmasaydı, dəmirağac ağac növü Yer üzündən tamamilə yox ola bilərdi.
- 3Həll və nəticə: Hirkan Milli Parkının yaradılması ilə dəmirağac meşələri mühafizəyə götürüldü və bu nadir ağac növünün nəslinin kəsilməsinin qarşısı alındı.
Qoruğu adi meşə, bağ və ya şəhər parkı ilə eyniləşdirmək səhvdir. Qoruqda heç bir təsərrüfat fəaliyyəti aparıla bilməz — nə ağac kəsmək, nə ovlamaq, nə də torpağı əkib-becərmək olar.
Qoruqlar yalnız heyvanları deyil, nadir bitki növlərini və təbii landşaftları (dağ, meşə, bataqlıq) da qoruyur. Milli parklar isə qoruqlardan fərqli olaraq məhdud turizmə icazə verir.
Qaydalar
- 1QORUQ — nadir/nəsli kəsilməkdə olan bitki/heyvan növlərini və təbii landşaftları qorumaq üçün ayrılmış, TƏSƏRRÜFAT FƏALİYYƏTİNİN TAM QADAĞAN OLDUĞU xüsusi mühafizə ərazisidir — burada ağac kəsmək, ovlamaq, torpağı əkib-becərmək olmaz.
- 2Milli parklar qoruqlardan onunla fərqlənir ki, onlarda MƏHDUD TURİZM mümkündür, lakin hər ikisində təsərrüfat fəaliyyəti QADAĞANDIR.
- 3Şirvan Milli Parkı Xəzər sahilindədir, ceyranlarla tanınır; Hirkan Milli Parkı Lənkəranda yerləşir, nadir «dəmirağac» meşələrini qoruyur; Qızılağac Qoruğu su-bataqlıq quşları (flaminqo, qu quşu) üçündür; Şahdağ Milli Parkı yüksək dağ landşaftını, Ağgöl Milli Parkı göl ətrafı bataqlıq quşlarını qoruyur.
- 4Qoruqların əsas əhəmiyyəti: BİOLOJİ MÜXTƏLİFLİYİN qorunması, ELMİ TƏDQİQAT aparmaq imkanı, EKOTURİZM (təbiətə zərər vermədən səyahət) üçün şərait yaradılmasıdır.
- 5Qoruqlar YALNIZ heyvanları deyil, nadir BİTKİ növlərini və TƏBİİ LANDŞAFTLARI (meşə, dağ, bataqlıq) da qoruyur; həmçinin qoruqları adi meşə və ya parkla eyniləşdirmək səhvdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir