Kökün quruluşu. Kökün növləri və sistemləri
Kök tükcükləri, əsas/yan/əlavə kök, kök sistemləri.
Kök bitkinin torpaq altında inkişaf edən əsas vegetativ orqanıdır; o, bitkini torpağa bərkidir, suyu və mineral maddələri torpaqdan mənimsəyərək gövdəyə doğru daşıyır. Kökün üç əsas növü var: əsas kök toxumun rüşeym kökcüyündən inkişaf edir; yan köklər əsas kökdən budaqlanaraq çıxır; əlavə köklər isə gövdə və ya yarpaqdan əmələ gəlir. Kökün uc hissəsində yerləşən nazik çıxıntılar — kök tükcükləri — suyun və mineral maddələrin sorulmasını təmin edir. Bitkilərdə köklərin birlikdə əmələ gətirdiyi topluya kök sistemi deyilir. İki əsas kök sistemi fərqləndirilir: oxvari (özək) kök sistemində yaxşı inkişaf etmiş bir güclü əsas kök üstünlük təşkil edir — bu sistem ikiləpəli bitkilər üçün səciyyəvidir. Lifvari kök sistemində isə əsas kök zəif inkişaf edir, çoxlu sayda nazik köklər bir dəstə əmələ gətirir — bu sistem birləpəli bitkilərə aiddir.
Məsələn: lobya bitkisini torpaqdan ehtiyatla çıxarsaq, bir mərkəzi qalın oxun ətrafında budaqlanan yan kökləri görərik — bu, oxvari kök sisteminin tipik nümunəsidir.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Əlamət | Oxvari (özək) kök sistemi | Lifvari kök sistemi |
|---|---|---|
| Əsas kökün inkişafı | Yaxşı inkişaf etmiş, güclü bir əsas kök üstünlük təşkil edir | Əsas kök zəif inkişaf edir |
| Köklərin görünüşü | Bir mərkəzi qalın ox ətrafında budaqlanan yan köklər | Çoxlu sayda nazik köklər bir dəstə əmələ gətirir |
| Aid olduğu bitki qrupu | İkiləpəli bitkilər | Birləpəli bitkilər |
| Nümunə | Lobya | Mənbədə göstərilməyib |
İki əsas kök sisteminin fərqləndirici xüsusiyyətləri
- 1Addım 1: Bitkini çıxarmaq: Lobya bitkisi torpaqdan ehtiyatla çıxarılır. Köklərə zərər verməmək üçün diqqətli olmaq lazımdır.
- 2Addım 2: Kök sistemini yoxlamaq: Torpaq təmizləndikdən sonra bir mərkəzi qalın ox — əsas kök — görünür. Bu kök aydın seçilir və torpağın dərinliyinə doğru uzanır.
- 3Addım 3: Yan kökləri müəyyən etmək: Əsas kökün ətrafında ondan budaqlanan daha nazik köklər — yan köklər — müşahidə olunur. Bunlar oxvari kök sisteminin tipik əlamətidir.
- 4Addım 4: Nəticə: Lobya bitkisində yaxşı inkişaf etmiş bir əsas kök və ondan budaqlanan yan köklər olduğu üçün bu, oxvari (özək) kök sistemidir. Oxvari kök sistemi ikiləpəli bitkilər üçün səciyyəvidir.
Səhv: Şagirdlər tez-tez oxvari və lifvari kök sistemlərini qarışdırırlar. Əgər bir güclü əsas kök görürsənsə — bu oxvaridir (ikiləpəlilər). Əgər çoxlu nazik kök dəstəsi görürsənsə — bu lifvaridir (birləpəlilər). Əsas kökün inkişaf dərəcəsi əsas fərqləndirici əlamətdir.
Yadda saxla: Əsas, yan və əlavə — üç kök növü. Onların əmələ gəlmə yeri fərqlidir: əsas kök toxumdan, yan kök əsas kökdən, əlavə kök isə gövdə və ya yarpaqdan inkişaf edir. Bu sıranı mənbəyinə görə təsnifləndir.
Qaydalar
- 1Kök bitkini torpağa bərkidən, su və mineral maddələri mənimsəyən vegetativ orqandır.
- 2Kökün üç növü var: əsas kök (toxumun kökcüyündən), yan kök (əsas kökdən budaqlanan) və əlavə kök (gövdə/yarpaqdan çıxan).
- 3Kök tükcükləri kökün uc hissəsində yerləşən nazik çıxıntılardır; onlar suyun və mineral maddələrin torpaqdan sorulmasını təmin edir.
- 4Oxvari (özək) kök sistemi bir güclü əsas kökə malikdir; ikiləpəli bitkilər üçün səciyyəvidir.
- 5Lifvari kök sistemində əsas kök zəif inkişaf edir, çoxlu nazik köklər dəstə əmələ gətirir; birləpəli bitkilərə aiddir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir