Vətənimizin təbiəti
Azərbaycanın təbii müxtəlifliyi və canlılar aləmi.
Azərbaycan zəngin relyef müxtəlifliyinə malikdir: Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz və Talış dağları, geniş Kür-Araz ovalığı və Xəzər dənizi sahili ölkənin əsas təbii landşaftlarını təşkil edir. Bu relyef müxtəlifliyi iqlim zonalarının da rəngarəng olmasına səbəb olur — Azərbaycan ərazisində dünyada mövcud olan 11 iqlim tipindən 8-nə rast gəlinir. Təbii zonalar da bir-birindən ciddi fərqlənir: dağlıq ərazilərdə enliyarpaqlı meşələr, orta dağlıqda çöllər, aran rayonlarda yarımsəhralar, yüksək dağ zirvələrində isə alp çəmənlikləri yayılmışdır. Bu müxtəliflik Azərbaycanın flora və faunasını son dərəcə zəngin edir — ölkə ərazisində 4500-dən çox bitki növü və 18000-dən çox heyvan növü qeydə alınmışdır. Xüsusilə Talış dağlarının Hirkan meşələrində yalnız bu bölgəyə xas olan endemik və relikt bitki növləri (məsələn, dəmirağac, azat ağacı) bitir; Lənkəran akasiyası kimi qədim relikt ağaclar da bu meşələrin xarakterik bitkilərindəndir. Canlılar aləminin bu qədər zəngin olması hər bir vətəndaşın təbiəti qorumaq məsuliyyətini artırır.
Məsələn: dağlıq ərazilərdə meşələr kəsildikdə torpaq eroziyası baş verir, bu isə həmin yerlərdə yaşayan heyvanların yox olmasına gətirib çıxarır.
Əsas terminlər
| Təbii zona | Yerləşdiyi relyef |
|---|---|
| Meşə zonası (enliyarpaqlı meşələr) | Dağlıq ərazilər |
| Çöl zonası | Orta dağlıq |
| Yarımsəhra zonası | Aran rayonlar |
| Alp çəmənlikləri | Yüksək dağ zirvələri |
Azərbaycan ərazisində relyef və iqlim müxtəlifliyinə uyğun olaraq formalaşan dörd əsas təbii zona.
- 1Səbəb: Dağlıq ərazilərdə meşələr kəsilir.
- 2Birinci nəticə: Meşə örtüyü yox olduğu üçün torpaq eroziyası baş verir.
- 3İkinci nəticə: Torpaq eroziyası həmin yerlərdə yaşayan heyvanların həyat şəraitini pozur və onların yox olmasına gətirib çıxarır.
Şagirdlər tez-tez səhv edərək Azərbaycanda dünyada mövcud olan bütün 11 iqlim tipinə rast gəlindiyini düşünürlər. Əslində Azərbaycanda 11 iqlim tipindən 8-i mövcuddur. Qalan 3 iqlim tipi ölkə ərazisində yoxdur.
Meşələrin qırılması təkcə ağacların yox olması demək deyil — bu, torpaq eroziyasına, orada yaşayan heyvanların məhvinə və bütün ekosistemin dağılmasına səbəb olur. Təbiəti qorumaq hər bir vətəndaşın borcudur.
Qaydalar
- 1Azərbaycan relyefi dağlar (Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, Talış), düzənliklər (Kür-Araz ovalığı) və Xəzər dənizi sahilindən ibarətdir.
- 2Ölkə ərazisində dünyada mövcud olan 11 iqlim tipindən 8-nə rast gəlinir; bu müxtəliflik canlılar aləminin zənginliyinə səbəb olur.
- 3Azərbaycanda dörd əsas təbii zona var: meşə zonası, çöl zonası, yarımsəhra zonası və alp çəmənlikləri.
- 4Endemik növlər yalnız müəyyən bir ərazidə təbii halda yaşayan, başqa yerdə rast gəlinməyən canlılardır — məsələn, Hirkan meşələrindəki dəmirağac.
- 5Azərbaycanda 4500-dən çox bitki növü və 18000-dən çox heyvan növü mövcuddur; təbiəti qorumaq hər kəsin borcudur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir