Məmməd Araz — «Bizi Vətən çağırır!»
Sinifdənxaric oxu; vətənə çağırış.
Məmməd Araz (əsl adı Məmməd İnfil oğlu İbrahimov; 1933, Naxçıvanın Şahbuz rayonu, Nursu kəndi — 2004, Bakı) Azərbaycanın Xalq şairi olmuş, vətənpərvərlik və vətəndaşlıq lirikasının görkəmli nümayəndəsidir. Onun «Bizi Vətən çağırır!» şeiri V sinif dərsliyinin «Sinifdənxaric oxu» bölməsinə daxildir və şeir (lirik) janrındadır. Əsərin mövzusu Vətənə bağlılıq, Vətənə xidmət və hər bir vətəndaşın öz torpağı qarşısında daşıdığı məsuliyyətdir. Şeirin əsas ideyası aydındır: müəllif hər bir azərbaycanlını Vətənin səsinə səs verməyə, ona sadiq qalmağa və çətin anda onun yanında olmağa çağırır. Bu çağırışı gücləndirmək üçün şair müraciət (birbaşa xitab) formasından və təkrirdən (əsas çağırış ifadəsinin bir neçə dəfə təkrarlanmasından) bədii vasitə kimi istifadə edir. Bu mövzunu öyrənərkən diqqət yetirməli olduğumuz məqamlar — müəllifin adı, əsərin janrı (şeir), mövzusu (Vətənə çağırış və məsuliyyət) və işlədilən bədii vasitələrdir (müraciət, təkrir).
Məsələn, bir şagird şeirin məzmununu belə ümumiləşdirə bilər: şair Vətəni sanki səs verən canlı bir varlıq kimi təsvir edərək (Nümunə — ümumi) oxucuya birbaşa müraciət edir və onu Vətənə sədaqətli olmağa, onun çağırışına səs verməyə dəvət edir.
Əsas terminlər
| Meyar | Məlumat |
|---|---|
| Müəllif | Məmməd Araz (Xalq şairi) |
| Janr | Şeir (lirik) |
| Aid olduğu lirika növü | Vətənpərvərlik lirikası |
| Mövzu | Vətənə bağlılıq, Vətənə xidmət və vətəndaşlıq məsuliyyəti |
| Əsas ideya | Hər bir azərbaycanlını Vətənin səsinə səs verməyə, ona sadiq qalmağa və çətin anda yanında olmağa çağırış |
| Bədii vasitələr | Müraciət (birbaşa xitab) və təkrir |
| Dərslik bölməsi | Sinifdənxaric oxu |
Cədvəl 1. Şeirin əsas ədəbi xüsusiyyətləri
- 1Addım 1: Şairin yanaşmasını müəyyən et: Şair Vətəni sanki səs verən canlı bir varlıq kimi təsvir edir. Vətən oxucuya səslənir, onu çağırır.
- 2Addım 2: Bədii vasitələri göstər: Müəllif oxucuya birbaşa müraciət edir (müraciət bədii vasitəsi) və əsas çağırış ifadəsini bir neçə dəfə təkrarlayır (təkrir bədii vasitəsi).
- 3Addım 3: Əsas fikri ifadə et: Şair hər bir azərbaycanlını Vətənə sədaqətli olmağa, onun çağırışına səs verməyə dəvət edir. Vətənin səsi hər bir vətəndaş üçün müqəddəsdir.
Səhv: Şagirdlər bəzən «Bizi Vətən çağırır!» şeirinin müəllifini Səməd Vurğun və ya başqa bir şairlə səhv salırlar. Müəllif Məmməd Arazdır — Azərbaycanın Xalq şairi, vətənpərvərlik lirikasının görkəmli nümayəndəsi. İmtahanda müəllif adı dəqiq soruşula bilər.
Yadda saxla: «Bizi Vətən çağırır!» şeirini təhlil edərkən üç əsas məqama diqqət yetir — müəllif (Məmməd Araz), janr (şeir/lirik), bədii vasitələr (müraciət və təkrir). Bu üçlük imtahan suallarında ən çox qarşına çıxacaq.
Qaydalar
- 1«Bizi Vətən çağırır!» şeirinin müəllifi Xalq şairi Məmməd Arazdır.
- 2Əsər şeir (lirik) janrındadır və vətənpərvərlik lirikasına aiddir.
- 3Şeirin mövzusu Vətənə bağlılıq, Vətənə xidmət və vətəndaşlıq məsuliyyətidir.
- 4Şeirdə əsas ideyanı gücləndirmək üçün müraciət (birbaşa xitab) və təkrir (təkrarlanan çağırış ifadəsi) bədii vasitələrindən istifadə olunur.
- 5Bu əsər «Sinifdənxaric oxu» bölməsinə aiddir və şagirdin dərslikdən əlavə müstəqil oxusu üçün nəzərdə tutulub.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir