Mixail Prişvin — «Tala»
Əsər üzərində iş; təbiət təsviri (tərcümə).
Mixail Prişvin (1873–1954) təbiəti incəliklə müşahidə edən rus yazıçısıdır; V sinif dərsliyindəki «Tala» hekayəsi onun əsərindən Azərbaycan dilinə edilmiş tərcümədir, buna görə bu, Azərbaycan ədəbiyyatının deyil, dünya ədəbiyyatının nümunəsidir. Əsər zəngin hadisə zəncirinə əsaslanmır — bu, payız meşəsinin bədii təsviridir: müəllif meşəni dənizə, meşənin içindəki açıq talanı isə adaya bənzədir; bu, bənzətmə (təşbeh) adlanan bədii ifadə vasitəsidir. Tozağaclarının qızılı yarpaqları səssizcə küknarların və qarışqa yuvalarının üstünə tökülür, düşən yarpaqların xışıltısı ağac altında yatan dovşanları oyadır və onlar talaya çıxıb ətrafa baxınırlar. Bu təsvirlərdə bənzətmə ilə yanaşı epitetdən (məs. «qızılı yarpaqlar») də istifadə olunur ki, oxucu mənzərəni gözü ilə görürmüş kimi hiss etsin. Əsərin ideyası aydındır: təbiəti diqqətlə müşahidə etsək, ən sadə mənzərədə belə gözəllik və şeiriyyət tapmaq olar.
Məsələn: müəllifin meşəni dənizə, talanı isə adaya bənzətməsi elə bir bənzətmə nümunəsidir ki, bu, oxucuya geniş meşə fonunda kiçik, aydın seçilən bir yeri təsəvvür etməyə kömək edir.
Əsas terminlər
| Bədii vasitə | Nədir? | Əsərdən nümunə |
|---|---|---|
| Bənzətmə (təşbeh) | İki fərqli şey arasında oxşarlıq quran ifadə | Meşə dənizə, tala adaya bənzədilir |
| Epitet | Təsviri canlandıran bədii təyin | «Qızılı yarpaqlar» — yarpaqların rəngini göz önünə gətirir |
Prişvin təbiət mənzərəsini canlı göstərmək üçün həm bənzətmədən, həm də epitetdən istifadə etmişdir.
- 11. Mətndə bənzətməni tap: Müəllif yazır: meşə böyük bir dənizə, meşənin ortasındakı açıq tala isə həmin dənizin içindəki kiçik bir adaya bənzəyir.
- 22. Nəyin nəyə bənzədildiyini müəyyən et: Birinci bənzətmə: meşə → dəniz. İkinci bənzətmə: tala → ada. Hər ikisində oxşarlıq ölçü və məkan təsəvvürü üzərində qurulub — meşə dəniz kimi genişdir, tala isə onun içində ada kimi seçilir.
- 33. Bənzətmənin məqsədini izah et: Müəllif bu bənzətmə ilə oxucuya geniş, sonsuz görünən meşənin fonunda kiçik, aydın seçilən bir yeri — talanı — daha asan təsəvvür etdirmək istəyir. Bu, mənzərəni oxucunun gözü qarşısında canlandırır.
SƏHV: «Tala» əsərini Azərbaycan ədəbiyyatı nümunəsi saymaq. Əsərin müəllifi rus yazıçısı Mixail Prişvindir, mətn Azərbaycan dilinə tərcümə olunub. Buna görə də «Tala» dünya ədəbiyyatı bölməsinə aiddir.
QEYD: Bənzətmə ilə epiteti qarışdırmamaq üçün sadə üsul — bənzətmədə həmişə iki şey müqayisə olunur (A B-yə bənzəyir), epitetdə isə bir şeyə əlavə canlı xüsusiyyət verilir (necə? — qızılı yarpaq). Əgər ifadədə «kimi», «tək», «bənzəyir» sözləri varsa, bu bənzətmədir.
Qaydalar
- 1«Tala» əsərinin müəllifi rus yazıçısı Mixail Prişvindir; mətn Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, ona görə dünya ədəbiyyatı nümunəsidir.
- 2Əsər dastan, nağıl və ya şeir deyil — o, təbiət haqqında yazılmış qısa nəsr hekayəsidir.
- 3Əsərin mövzusu payız meşəsinin gözəlliyi və təbiətə diqqətli müşahidədir.
- 4Əsas bədii təsvir vasitəsi bənzətmədir: meşə dənizə, tala isə adaya bənzədilir.
- 5Mətndə epitetlərdən də (məsələn, «qızılı yarpaqlar») istifadə olunaraq mənzərə daha canlı təsvir edilir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir