Mikayıl Rzaquluzadə — «Xan çinarın bir yarpağı»
Bədii əsərdə təsvirin müəyyən edilməsi.
Bədii əsərdə TƏSVİR — hadisənin, insanın, təbiət mənzərəsinin və ya əşyanın oxucunun gözü qarşısında canlanacaq şəkildə, obrazlı dillə təqdim olunmasıdır. Mikayıl Rzaquluzadənin «Xan çinarın bir yarpağı» adlı bədii nəsr əsəri bu təsvir sənətinin gözəl nümunəsidir: burada Azərbaycanda əsrlərlə yaşayan, xalq arasında «Xan çinarı» adlanan əzəmətli çinar ağacı və onun bir yarpağı təsvir olunur. Baş obraz — qoca, vüqarlı çinardır: kökü dərin torpağa, başı isə göylərə bağlıdır; onun hər yarpağı nəsildən-nəslə ötürülən əmək və dözüm hekayəsini yaşadır. Müəllif epitetlərdən («əzəmətli», «qədim») və bənzətmələrdən istifadə edərək çinarı canlı bir varlıq kimi göstərir, bəzən isə ona insan xüsusiyyəti verərək (şəxsləndirmə) sanki hiss edən, «danışan» bir varlığa çevirir. Beləliklə, əsərin əsas ideyası təbiətin əzəmətini və insanın öz kökünə, vətəninə bağlılığını vurğulamaqdır.
Məsələn: «Çinarın başı göylərə dirənmişdi, kökü isə yerin dərinliklərinə bağlanmışdı» tipli bir cümlə (Nümunə — ümumi) kökün torpaqla, başın isə göylə əlaqəsini göstərməklə bədii təsvirin necə qurulduğunu nümayiş etdirir.
Əsas terminlər
| Element | İzahı |
|---|---|
| Müəllif | Mikayıl Rzaquluzadə |
| Janr | Bədii nəsr |
| Əsas obraz | Xan çinarı — əzəmətli, qədim çinar ağacı və onun bir yarpağı |
| Bədii vasitələr | Epitet ('əzəmətli', 'qədim'), təşbeh (bənzətmə), şəxsləndirmə |
| Əsas ideya | Təbiətin əzəmətini, dözümlülüyünü və insanın öz kökünə, vətəninə bağlılığını vurğulamaq |
Əsərin qısa xülasəsi və bədii xüsusiyyətləri
- 11. Cümləni oxu: Bədii təsvirə nümunə xarakterli cümlə (əsərdən birbaşa sitat deyil): «Çinarın başı göylərə dirənmişdi, kökü isə yerin dərinliklərinə bağlanmışdı.»
- 22. Nə təsvir olunur?: Çinar ağacının əzəməti: başı göylərə uzanır, kökü torpağın dərinliklərinə gedir.
- 33. Hansı bədii vasitələr işlənib?: Şəxsləndirmə — çinar insan kimi təqdim olunur ('başı', 'kökü'); canlı varlıq kimi göstərilir.
- 44. Təsvir nəyi hiss etdirir?: Ağacın gücünü, əzəmətini, torpağa möhkəm bağlılığını — yəni təbiətin dözümlülüyünü.
Epitet ilə təşbehi qarışdırmaq. Epitet bir sözdən ibarət bədii sifətdir ('əzəmətli çinar'), təşbeh isə iki şeyi 'kimi' sözü ilə müqayisə edir. 'Kimi' sözü varsa — təşbehdir, yoxdursa və tək sifətdirsə — epitetdir.
Bədii təsviri tapmaq üçün özünə sual ver: 'Bu cümləni oxuyanda gözümün qarşısında nə canlanır?' Əgər bir mənzərə, obraz və ya əşya aydın görünürsə — bu, bədii təsvirdir.
Qaydalar
- 1«Xan çinarın bir yarpağı» Mikayıl Rzaquluzadənin bədii nəsr əsəridir; bu əsər bədii təsvirin gözəl nümunəsidir.
- 2Əsərin əsas obrazı əzəmətli, qədim bir çinar ağacı («Xan çinarı») və onun bir yarpağıdır.
- 3Bədii təsvir — hadisənin, insanın və ya təbiət mənzərəsinin obrazlı dillə, canlı şəkildə təqdim olunmasıdır.
- 4Epitet obrazı xarakterizə edən bədii sifətdir (məs. «əzəmətli çinar»); təşbeh (bənzətmə) isə iki şeyi «kimi» sözü ilə müqayisə edir.
- 5Əsərin əsas ideyası təbiətin gücünü, dözümlülüyünü və insanın kökünə, vətəninə bağlılığını göstərməkdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir