hist5-5.3· V Bölmə: Mədəniyyət inciləri· ~13 dəq

Elmlə siyasət yürüdən alimlər

Nəsirəddin Tusi və Marağa rəsədxanası.

Orta əsrlərdə bəzi böyük Azərbaycan alimləri təkcə kitab üzərində deyil, həm də dövlətin idarə olunmasında fəal iştirak edirdi — bunun ən parlaq nümunəsi XIII əsrdə yaşamış dahi astronom, riyaziyyatçı və filosof NƏSİRƏDDİN TUSİdir. Tusi eyni zamanda mahir bir dövlət xadimi idi: Elxanilər dövlətinin hökmdarı Hülakü xanın sarayında məsləhətçi kimi çalışır, öz nüfuzunu elmin xeyrinə istifadə edirdi. Məhz bu nüfuz sayəsində o, Hülakü xanı razı sala bildi ki, Marağa şəhərində (Cənubi Azərbaycanda) böyük bir rəsədxana — MARAĞA RƏSƏDXANASI tikilsin. Bu rəsədxana dövrünün ən böyük və məşhur elm mərkəzlərindən birinə çevrildi: Tusi müxtəlif ölkələrdən görkəmli alimləri buraya dəvət etdi və zəngin bir kitabxana yaratdı. Onun əxlaq mövzusunda yazdığı «Əxlaqi-Nasiri» əsəri isə ona Şərqdə böyük şöhrət qazandırdı. Beləliklə, Tusinin həyatı göstərir ki, elm və dövlət idarəçiliyi bir-birinə əks deyil, bəzən bir-birini gücləndirə bilər.

📌Nümunə

Məsələn: Tusi öncə «Əxlaqi-Nasiri» əsərini yazaraq tanınmış bir alim olmuş, sonra isə Hülakü xanın sarayındakı nüfuzundan istifadə edərək Marağa rəsədxanasının tikilməsinə nail olmuşdur.

Əsas terminlər

Nəsirəddin Tusi — XIII əsrdə yaşamış dahi Azərbaycan astronomu, riyaziyyatçısı, filosofu və dövlət xadimi.
Marağa rəsədxanası — Cənubi Azərbaycanın Marağa şəhərində Tusi tərəfindən yaradılmış, müxtəlif ölkələrdən alimləri birləşdirən böyük elm mərkəzi.
Elxanilər dövləti — Tusinin məsləhətçi kimi çalışdığı, Hülakü xanın hökmdarlıq etdiyi dövlət.
Hülakü xan — Elxanilər dövlətinin hökmdarı; Tusini sarayında məsləhətçi kimi saxlamış, onun təkidi ilə Marağa rəsədxanasının tikintisinə icazə vermişdir.
Əxlaqi-Nasiri — Tusinin əxlaq mövzusunda yazdığı və ona Şərqdə böyük şöhrət qazandıran məşhur əsəri.
Cənubi Azərbaycan — Marağa rəsədxanasının yerləşdiyi coğrafi bölgə.
Nəsirəddin Tusinin rolu
SahəFəaliyyəti
ElmAstronom, riyaziyyatçı, filosof
DövlətHülakü xanın sarayında məsləhətçi
Elm mərkəziMarağa rəsədxanasının yaradıcısı
Ədəbi-fəlsəfi irs"Əxlaqi-Nasiri" əsərinin müəllifi

Tusi eyni zamanda həm alim, həm də dövlət xadimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

✎Elmlə siyasətin birləşməsi
  1. 1Addım 1: Alim kimi tanınma: Nəsirəddin Tusi "Əxlaqi-Nasiri" əsərini yazaraq Şərqdə tanınmış bir alim olur.
  2. 2Addım 2: Dövlət xadimi kimi nüfuz qazanma: Tusi Elxanilər dövlətinin hökmdarı Hülakü xanın sarayında məsləhətçi kimi çalışmağa başlayır.
  3. 3Addım 3: Nüfuzu elmin xeyrinə istifadə: Saraydakı nüfuzundan istifadə edərək Hülakü xanı razı salır ki, Marağa şəhərində böyük bir rəsədxana tikdirsin.
  4. 4Addım 4: Elm mərkəzinin yaradılması: Marağa rəsədxanası müxtəlif ölkələrdən alimləri özündə birləşdirən, zəngin kitabxanaya malik dövrünün ən böyük elm mərkəzlərindən birinə çevrilir.
🚫Tez-tez səhv

Səhv etməyin: Nəsirəddin Tusi "Əxlaqi-Nasiri" əsərini Hülakü xanın sarayında yazmayıb — əvvəlcə bu əsərlə tanınmış alim olub, sonra saraya məsləhətçi qismində dəvət edilib.

💡Qeyd

Yadda saxlayın: "Tusi — Təbiət — Tarix" — Tusi XIII əsrdə yaşayıb, Marağa rəsədxanasını tikdirib, "Əxlaqi-Nasiri" əsərini yazıb. Hər üçü "T" ilə əlaqəlidir.

Qaydalar

  1. 1Nəsirəddin Tusi XIII əsrdə yaşamış dahi Azərbaycan astronomu, riyaziyyatçısı və filosofu idi.
  2. 2Tusi Elxanilər dövlətinin hökmdarı Hülakü xanın sarayında məsləhətçi kimi çalışmışdır.
  3. 3Tusi Hülakü xanı razı salaraq Marağa şəhərində (Cənubi Azərbaycanda) Marağa rəsədxanasının tikilməsinə nail olmuşdur.
  4. 4Marağa rəsədxanası müxtəlif ölkələrdən alimləri özündə birləşdirən, zəngin kitabxanaya malik böyük bir elm mərkəzi idi.
  5. 5Tusinin əxlaq mövzusunda yazdığı məşhur əsəri «Əxlaqi-Nasiri» adlanır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq