Əvəzlik və zərf

Əvəzlik isim, sifət, say və ya zərfin yerində işlənən, onları əvəz edən əsas nitq hissəsidir. Növləri: şəxs əvəzlikləri (mən, sən, o, biz, siz, onlar) — şəxsləri bildirir və ismi əvəz edir; işarə əvəzlikləri (bu, o, elə, belə, həmin) — əşyaya işarə edir; sual əvəzlikləri (kim?, nə?, hara?, neçə?, hansı?, necə?) — sual bildirir və cavabında hansı nitq hissəsini əvəz etdiyini göstərir; qeyri-müəyyən əvəzliklər (kimsə, nəsə, hərə, hər kəs, bəzi, bir para) — qeyri-müəyyən əşya və ya şəxsi bildirir; təyini əvəzliklər (hər, bütün, hamı, özü, eyni) — ümumiləşdirici və ya dəqiqləşdirici məna daşıyır; inkar əvəzlikləri (heç kim, heç nə, heç kəs, heç biri) — inkar bildirir. Əvəzlik cümlədə əvəz etdiyi nitq hissəsinin vəzifəsini daşıyır: ismi əvəz edəndə mübtəda və ya tamamlıq, sifəti əvəz edəndə təyin, zərfi əvəz edəndə zərflik olur. Zərf hərəkətin və ya əlamətin tərzini, zamanını, yerini, kəmiyyətini, səbəb-məqsədini bildirən, əsasən feilə aid olan və «necə?», «nə zaman?», «harada?», «nə qədər?», «nə üçün?» suallarına cavab verən nitq hissəsidir. Növləri: tərz zərfləri (yavaş, tez, birdən, gözəl, beləcə — «necə?»); zaman zərfləri (indi, dünən, sabah, axşam, həmişə — «nə zaman?»); yer zərfləri (irəli, geri, yuxarı, aşağı, uzaqda — «harada?», «haraya?»); kəmiyyət zərfləri (az, çox, xeyli, bir qədər — «nə qədər?»); səbəb-məqsəd zərfləri (qəsdən, nahaq, əbəs, məcburən — «nə üçün?»). Zərflər sadə (tez, indi), düzəltmə (-ca/-cə, -la/-lə, -casına/-cəsinə şəkilçiləri ilə: yenicə, ürəkdən, qəhrəmancasına) və mürəkkəb (gecə-gündüz, az-çox) ola bilər. Zərfi sifətdən fərqləndirmək: sifət ismə aid olub onu təyin edir («necə? hansı?» — gözəl mənzərə), zərf isə feilə aid olub hərəkətin əlamətini bildirir («necə?» — gözəl oxudu). Eyni söz mövqeyindən asılı olaraq sifət və ya zərf ola bilər: «yaxşı kitab» (sifət, ismə aid) — «yaxşı oxudu» (zərf, feilə aid).