Alkenlər: homoloji sıra, izomerlik və adlandırma

Əsas terminlər

Alkenlər (olefinlər) — Molekulunda bir ikiqat karbon-karbon rabitəsi ($\text{C}{=}\text{C}$) olan doymamış karbohidrogenlər. Ümumi formulu $\text{C}_n\text{H}_{2n}$ ($n \ge 2$).

$sp^2$ hibridləşmə — İkiqat rabitədəki karbon atomlarının hibridləşmə növü. Üç $sp^2$ hibrid orbital müstəvidə $120^\circ$ bucaq altında yerləşir, qalan bir $p$-orbital $\pi$-rabitəni əmələ gətirir.

$\pi$-rabitə — İkiqat rabitənin zəif komponenti; elektron buludu rabitə müstəvisinin üstündə və altında yerləşir. $\pi$-rabitə ətrafında sərbəst fırlanma mümkün deyil.

Homoloji sıra — Eyni ümumi formul və oxşar kimyəvi xassələrə malik, hər biri qonşusundan $\text{CH}_2$ qrupu ilə fərqlənən maddələr sırası. Məsələn: eten ($\text{C}_2\text{H}_4$), propen ($\text{C}_3\text{H}_6$), buten ($\text{C}_4\text{H}_8$).

Həndəsi (cis-trans) izomerlik — $\pi$-rabitə ətrafında sərbəst fırlanmanın olmaması səbəbindən yaranan fəza izomerliyi. Eyni qruplar $\text{C}{=}\text{C}$-nin bir tərəfindədirsə cis, əks tərəflərdədirsə trans izomer adlanır.

İUPAC adlandırma — Beynəlxalq adlandırma sistemində alkenlərin sonluğu -en-dir. Ən uzun zəncir seçilir, ikiqat rabitəyə ən yaxın ucdan nömrələnir və ikiqat rabitənin mövqeyi ən kiçik nömrə ilə göstərilir.