Ən qədim dövr və ilk dövlətlər
İbtidai icma quruluşu (Azıx mağarası, Azıxantrop), tunc və dəmir dövrü, ilk tayfa ittifaqları və dövlətlər: Manna, Midiya, Əhəməni işğalı, Atropatena və Qafqaz Albaniyası
Azərbaycan ərazisi insanın məskunlaşdığı ən qədim yerlərdəndir: Füzuli rayonundakı Azıx mağarasında tapılmış aşağı çənə sümüyü (Azıxantrop) və daş alətlər ibtidai icma quruluşunun başlanğıcına aiddir. Tunc və dəmir dövründə tayfa ittifaqları yaranmış, e.ə. IX-VI əsrlərdə Urmiya gölü ətrafında ilk mərkəzləşmiş dövlət — paytaxtı İzirtu olan Manna formalaşmışdır. Sonradan Midiya, ardınca isə Əhəməni imperiyası bu əraziləri işğal etmişdir; Əhəməni dövlətinin süqutundan sonra cənubda e.ə. IV əsrdə Atropatın əsasını qoyduğu Atropatena, şimalda isə paytaxtı əvvəl Qəbələ, sonra Bərdə (Partav) olan Qafqaz Albaniyası dövləti meydana gəlmişdir. IV əsrdə Albaniyada xristianlıq dövlət dini elan edilmişdir. Nümunə: Manna dövlətinin paytaxtı İzirtu, Albaniyanın ilk paytaxtı isə Qəbələ olmuşdur.
Əsas terminlər
| Dövlət | Dövr / Tarix | Əsas məlumat |
|---|---|---|
| Manna | e.ə. IX-VI əsrlər | Urmiya gölü hövzəsi, cənubi Azərbaycan; paytaxtı İzirtu |
| Midiya | Manna süqutundan sonra; Əhəmənilər tərəfindən e.ə. VI əsrdə işğal | Cənub torpaqlarını tərkibinə qatdı; sonra Əhəməni satraplığı oldu |
| Atropatena | e.ə. IV əsr | Cənubi Azərbaycan; banisi Atropat; paytaxtı Qazaka |
| Albaniya | b.e. IV əsrində xristianlığı qəbul etdi | Kür çayının şimalı, Şimali Azərbaycan; paytaxtı Qəbələ, sonra Bərdə (Partav) |
| Hadisə | Tarix |
|---|---|
| Manna dövlətinin yaranması | e.ə. IX əsr |
| Mannanın süqutu (Midiyanın tərkibinə keçməsi) | e.ə. VI əsr |
| Midiyanın Əhəmənilər tərəfindən işğalı | e.ə. VI əsr |
| Atropatena dövlətinin yaranması | e.ə. IV əsr |
| Albaniyada xristianlığın dövlət dini elan edilməsi | b.e. IV əsri |
- 11-ci: Manna: e.ə. IX əsrdə Urmiya gölü hövzəsində yaranan ilk mərkəzləşmiş dövlət.
- 22-ci: Midiya: Manna süqutundan sonra cənub torpaqlarını tərkibinə qatdı; e.ə. VI əsrdə Əhəmənilər onu işğal etdi.
- 33-cü: Atropatena: Əhəməni imperiyası süquta uğradıqdan sonra e.ə. IV əsrdə Atropat tərəfindən quruldu.
- 4Nəticə: Düzgün ardıcıllıq: Manna → Midiya → Atropatena.
- 1Yerləşmə: Kür çayının şimalında — Şimali Azərbaycan ərazisində yerləşirdi.
- 2Paytaxtlar: Paytaxtı əvvəlcə Qəbələ, sonra Bərdə (Partav) olmuşdur.
- 3Din: IV əsrdə çar Urnayrın dövründə xristianlıq dövlət dini elan edilmişdir.
İzirtu yalnız Mannanın paytaxtıdır. Onu Atropatenanın paytaxtı Qazaka ilə və ya Albaniyanın paytaxtları (Qəbələ, Bərdə) ilə qarışdırmayın — «Albaniya — İzirtu» uyğunluğu səhvdir.
Albaniyada xristianlığın qəbulu b.e. IV əsrinə (eramızın IV əsri) aiddir, e.ə. IV əsrə deyil. Bu hadisə topikdəki ən gec baş verən hadisədir; xristianlığı qəbul edən çar Urnayrdır, Cavanşir deyil (Cavanşir VII əsrdə hökmdar olmuşdur).
Atropat Atropatena dövlətinin banisidir, Albaniya çarı deyil. Atropatena cənubda — Urmiya hövzəsi ətrafında, Albaniya isə Kür çayının şimalında yerləşir; bu iki dövləti yer və banisinə görə qarışdırmayın.
Tarixi mərhələlərin və metalların ardıcıllığını qarışdırmayın: Daş dövrü → Tunc dövrü → Dəmir dövrü. İlk alətlər daşdan idi, ilk işlənən metal mis, tunc isə mis və qalayın ərintisidir.
Qaydalar
- 1Azıx mağarası Füzuli rayonundadır; orada tapılmış Azıxantropun çənə sümüyü Azərbaycanın ən qədim insan məskənlərindən biri olduğunu göstərir.
- 2Manna dövləti e.ə. IX-VI əsrlərdə Urmiya gölü hövzəsində mövcud olmuş, paytaxtı İzirtu şəhəri idi.
- 3Atropatena dövləti e.ə. IV əsrdə Əhəməni süqutundan sonra Atropat tərəfindən cənubi Azərbaycanda yaradılmışdır.
- 4Qafqaz Albaniyasının paytaxtı əvvəlcə Qəbələ, sonra isə Bərdə (Partav) olmuşdur.
- 5IV əsrdə Albaniyada (çar Urnayrın dövründə) xristianlıq dövlət dini kimi qəbul edilmişdir.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir