Ana səhifə › Kimya — Abituriyent (I qrup) › Qeyri-üzvi birləşmələrin əsas sinifləri egc-4.3 · Fəsil 4: Qeyri-üzvi kimya · ~14 dəq
Qeyri-üzvi birləşmələrin əsas sinifləri Oksidlər, turşular, əsaslar, duzlar: təsnifat, xassələr, genetik əlaqə və adlandırma
Qeyri-üzvi birləşmələr dörd əsas sinfə bölünür: oksidlər, turşular, əsaslar və duzlar. Oksidlər əsasi (N a 2 O Na_2O N a 2 O C a O CaO C a O S O 3 SO_3 S O 3 C O 2 CO_2 C O 2 P 2 O 5 P_2O_5 P 2 O 5 A l 2 O 3 Al_2O_3 A l 2 O 3 Z n O ZnO Z n O B e O BeO B e O C r 2 O 3 Cr_2O_3 C r 2 O 3 C O CO C O N O NO N O N 2 O N_2O N 2 O N a O H NaOH N a O H K O H KOH K O H C a ( O H ) 2 Ca(OH)_2 C a ( O H ) 2 C u ( O H ) 2 Cu(OH)_2 C u ( O H ) 2 F e ( O H ) 3 Fe(OH)_3 F e ( O H ) 3 → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow →
📌 Nümunə
Misal: N a → N a 2 O → N a O H → N a 2 S O 4 Na \rightarrow Na_2O \rightarrow NaOH \rightarrow Na_2SO_4 N a → N a 2 O → N a O H → N a 2 S O 4
Əsas terminlər Əsasi oksid — Metalın oksididir; turşu ilə duz və su verir, aktiv metallarınkı su ilə qələvi əmələ gətirir. Məsələn N a 2 O Na_2O N a 2 O C a O CaO C a O Turşu oksid — Qeyri-metalın oksididir; qələvi ilə duz və su verir, çox vaxt su ilə turşu əmələ gətirir. Məsələn S O 3 SO_3 S O 3 C O 2 CO_2 C O 2 P 2 O 5 P_2O_5 P 2 O 5 Amfoter oksid — Həm turşu, həm də qələvi ilə reaksiyaya girən oksid. Məsələn A l 2 O 3 Al_2O_3 A l 2 O 3 Z n O ZnO Z n O B e O BeO B e O C r 2 O 3 Cr_2O_3 C r 2 O 3 Biganə oksid — Duz əmələ gətirməyən, turşu və qələvi ilə reaksiya verməyən oksid. Məsələn C O CO C O N O NO N O N 2 O N_2O N 2 O Qələvi — Suda həll olan əsasdır (metal hidroksidi). Məsələn N a O H NaOH N a O H K O H KOH K O H C a ( O H ) 2 Ca(OH)_2 C a ( O H ) 2 B a ( O H ) 2 Ba(OH)_2 B a ( O H ) 2 Genetik əlaqə — Siniflərin bir-birinə çevrilmə sırası: metal → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → Oksid növlərinin təsnifatı Növ Nümunə Xarakterik reaksiya Əsasi N a 2 O Na_2O N a 2 O C a O CaO C a O Turşu ilə duz + su Turşu S O 3 SO_3 S O 3 C O 2 CO_2 C O 2 P 2 O 5 P_2O_5 P 2 O 5 Qələvi ilə duz + su Amfoter A l 2 O 3 Al_2O_3 A l 2 O 3 Z n O ZnO Z n O B e O BeO B e O Həm turşu, həm qələvi ilə Biganə C O CO C O N O NO N O N 2 O N_2O N 2 O Duz əmələ gətirmir
Oksidlər xassəsinə görə dörd növə bölünür.
Duz növlərinin müqayisəsi Növ Tərkibi Nümunə Orta (normal) Yalnız metal və turşu qalığı N a 2 S O 4 Na_2SO_4 N a 2 S O 4 K 2 S O 4 K_2SO_4 K 2 S O 4 Turş Əvəz olunmamış H saxlayır N a H S O 4 NaHSO_4 N a H S O 4 N a H C O 3 NaHCO_3 N a H C O 3 Əsasi Əvəz olunmamış OH saxlayır C u ( O H ) C l Cu(OH)Cl C u ( O H ) C l ( C u O H ) 2 C O 3 (CuOH)_2CO_3 ( C u O H ) 2 C O 3
Duzlar tərkibindəki H və ya OH-a görə fərqlənir.
✎ Genetik zəncir: S → S O 2 → S O 3 → H 2 S O 4 → N a 2 S O 4 S \rightarrow SO_2 \rightarrow SO_3 \rightarrow H_2SO_4 \rightarrow Na_2SO_4 S → S O 2 → S O 3 → H 2 S O 4 → N a 2 S O 4 1 1. Yanma : S + O 2 → S O 2 S + O_2 \rightarrow SO_2 S + O 2 → S O 2 2 2. Katalitik oksidləşmə : 2 S O 2 + O 2 → 2 S O 3 2SO_2 + O_2 \rightarrow 2SO_3 2 S O 2 + O 2 → 2 S O 3 O 2 O_2 O 2 3 3. Su ilə : S O 3 + H 2 O → H 2 S O 4 SO_3 + H_2O \rightarrow H_2SO_4 S O 3 + H 2 O → H 2 S O 4 → \rightarrow → 4 4. Neytrallaşma : 2 N a O H + H 2 S O 4 → N a 2 S O 4 + 2 H 2 O 2NaOH + H_2SO_4 \rightarrow Na_2SO_4 + 2H_2O 2 N a O H + H 2 S O 4 → N a 2 S O 4 + 2 H 2 O → \rightarrow → ✎ Genetik zəncir: C a → C a O → C a ( O H ) 2 → C a C O 3 Ca \rightarrow CaO \rightarrow Ca(OH)_2 \rightarrow CaCO_3 C a → C a O → C a ( O H ) 2 → C a C O 3 1 1. Yanma : 2 C a + O 2 → 2 C a O 2Ca + O_2 \rightarrow 2CaO 2 C a + O 2 → 2 C a O 2 2. Su ilə : C a O + H 2 O → C a ( O H ) 2 CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 C a O + H 2 O → C a ( O H ) 2 → \rightarrow → 3 3. C O 2 CO_2 C O 2 : C a ( O H ) 2 + C O 2 → C a C O 3 ↓ + H 2 O Ca(OH)_2 + CO_2 \rightarrow CaCO_3{\downarrow} + H_2O C a ( O H ) 2 + C O 2 → C a C O 3 ↓ + H 2 O → \rightarrow → 🚫 Tez-tez səhv
Metal + turşu reaksiyasında su YOX, hidrogen ayrılır: Z n + 2 H C l → Z n C l 2 + H 2 ↑ Zn + 2HCl \rightarrow ZnCl_2 + H_2{\uparrow} Z n + 2 H C l → Z n C l 2 + H 2 ↑
⚠️ Diqqət
N a O H NaOH N a O H C u ( O H ) 2 → C u O + H 2 O Cu(OH)_2 \rightarrow CuO + H_2O C u ( O H ) 2 → C u O + H 2 O
⚠️ Diqqət
Sait dərəcəyə diqqət: S O 2 SO_2 S O 2 H 2 S O 3 H_2SO_3 H 2 S O 3 + 4 +4 + 4 S O 3 SO_3 S O 3 H 2 S O 4 H_2SO_4 H 2 S O 4 + 6 +6 + 6
💡 Qeyd
İki turşu oksidi (S O 3 + C O 2 SO_3 + CO_2 S O 3 + C O 2 N a 2 O + K O H Na_2O + KOH N a 2 O + K O H
💡 Qeyd
Amfoterliyin əlaməti: Z n C l 2 ZnCl_2 Z n C l 2 N a O H NaOH N a O H Z n ( O H ) 2 Zn(OH)_2 Z n ( O H ) 2
Qaydalar 1 Əsasi oksid + turşu → \rightarrow → → \rightarrow → 2 Biganə oksidlər (C O CO C O N O NO N O N 2 O N_2O N 2 O 3 Qələvilər (N a O H NaOH N a O H K O H KOH K O H C a ( O H ) 2 Ca(OH)_2 C a ( O H ) 2 B a ( O H ) 2 Ba(OH)_2 B a ( O H ) 2 C u ( O H ) 2 Cu(OH)_2 C u ( O H ) 2 F e ( O H ) 3 Fe(OH)_3 F e ( O H ) 3 4 Duzlar: orta (N a 2 S O 4 Na_2SO_4 N a 2 S O 4 N a H S O 4 NaHSO_4 N a H S O 4 N a H C O 3 NaHCO_3 N a H C O 3 C u ( O H ) C l Cu(OH)Cl C u ( O H ) C l ( C u O H ) 2 C O 3 (CuOH)_2CO_3 ( C u O H ) 2 C O 3 5 Genetik sıra: metal → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → → \rightarrow → Məşq 15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir
← Əvvəlki Metallar və birləşmələri Sonrakı → Elektroliz və metalların korroziyası