Fizika nəyi öyrənir?
Fiziki hadisələrin növləri, fizikanın digər elmlərlə əlaqəsi.
Fizika — təbiət hadisələrini öyrənən təbiət elmidir. Cansız təbiətdə baş verən hadisələrin ən ümumi qanunauyğunluqlarını araşdırır. Fiziki hadisələr altı əsas növə bölünür: mexaniki hadisələr (cisimlərin hərəkəti, daşın düşməsi, küləyin əsməsi), istilik hadisələri (suyun qaynaması, dəmirin qızıb genişlənməsi, buzun əriməsi), elektrik hadisələri (ildırım çaxması, şimşək, elektrik cərəyanı), maqnit hadisələri (kompas əqrəbinin şimalı göstərməsi, maqnitin dəmiri cəzb etməsi), işıq hadisələri (göy qurşağının yaranması, kölgənin əmələ gəlməsi, güzgüdə əks olunma) və səs hadisələri (əks-səda, zəng səsi, göy gurultusu). Fizikanın əsas məqsədi təbiət hadisələrini izah etmək, onların qarşısını almaq və ya idarə etməkdir.
Məsələn, ildırımötürən (göy ötürən) fizika qanunları əsasında qurulur və ildırımın binalara zərər vurmasının qarşısını alır. Fizika digər təbiət elmləri — biologiya və kimya ilə sıx əlaqəlidir, çünki təbiət hadisələrinin əsasında fiziki qanunlar durur. Kimya maddələrin çevrilməsini (məsələn, dəmirin paslanması, odunun yanması), biologiya canlı orqanizmləri, fizika isə cansız təbiətin ümumi qanunauyğunluqlarını öyrənir. Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhv: fiziki hadisə ilə kimyəvi hadisəni qarışdırmaq — kimyəvi hadisədə maddə öz xassəsini dəyişib yeni maddəyə çevrilir, fiziki hadisədə isə maddənin özü dəyişmir, yalnız forması, həcmi və ya vəziyyəti dəyişir.
Əsas terminlər
| Hadisə növü | Nümunələr |
|---|---|
| Mexaniki hadisələr | Daşın düşməsi, küləyin əsməsi, cisimlərin hərəkəti |
| İstilik hadisələri | Suyun qaynaması, dəmirin qızıb genişlənməsi, buzun əriməsi |
| Elektrik hadisələri | İldırım çaxması, şimşək, elektrik cərəyanı |
| Maqnit hadisələri | Kompas əqrəbinin şimalı göstərməsi, maqnitin dəmiri cəzb etməsi |
| İşıq hadisələri | Göy qurşağının yaranması, kölgənin əmələ gəlməsi, güzgüdə əks olunma |
| Səs hadisələri | Əks-səda, zəng səsi, göy gurultusu |
Cədvəl 1: Fiziki hadisələrin altı əsas növü və hər birinə aid nümunələr.
- 1Addım 1: Hadisəyə bax: buz əriyir. Buz bərk haldan maye hala keçir, amma yenə də sudur — maddə dəyişmir.
- 2Addım 2: Qərar ver: maddənin özü dəyişmədiyi üçün bu, fiziki hadisədir.
- 3Addım 3: İndi başqa hadisəyə bax: dəmir paslanır. Dəmir oksigenlə birləşib yeni maddəyə (pas) çevrilir — maddə dəyişir.
- 4Addım 4: Qərar ver: yeni maddə yarandığı üçün bu, kimyəvi hadisədir.
- 5Əsas qayda: Fiziki hadisədə maddənin yalnız forması, həcmi və ya vəziyyəti dəyişir; kimyəvi hadisədə isə maddə yeni maddəyə çevrilir.
Ən çox buraxılan səhv: fiziki hadisə ilə kimyəvi hadisəni qarışdırmaq. Kimyəvi hadisədə maddə yeni maddəyə çevrilir (məsələn, dəmirin paslanması), fiziki hadisədə isə maddənin özü dəyişmir (məsələn, buzun əriməsi — yenə sudur).
Fizikanın praktik tətbiqini yadda saxlamaq üçün ildırımötürən nümunəsini xatırlayın: fizika qanunları ilə ildırımın qarşısı alınır. Fizika yalnız hadisələri izah etmir — onları idarə etməyə də kömək edir.
Qaydalar
- 1Fizika cansız təbiətdə baş verən hadisələrin ən ümumi qanunauyğunluqlarını öyrənən təbiət elmidir.
- 2Fiziki hadisələr altı əsas növə bölünür: mexaniki, istilik, elektrik, maqnit, işıq və səs hadisələri.
- 3Kimyəvi hadisədə maddə yeni maddəyə çevrilir (məsələn, dəmirin paslanması); fiziki hadisədə maddənin özü dəyişmir (məsələn, buzun əriməsi).
- 4Fizikanın əsas məqsədi təbiət hadisələrini izah etmək, onların qarşısını almaq və ya idarə etməkdir.
- 5Fizika biologiya və kimya ilə sıx əlaqədardır — təbiət hadisələrinin əsasında fiziki qanunlar durur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir